Czy można zamontować wentylator w kratce wentylacyjnej w bloku?

Kiedy w łazience długo utrzymuje się wilgoć, lustro pozostaje zaparowane, a na ścianie zaczynają pojawiać się ciemne plamy, pierwszym pomysłem często jest montaż wentylatora w kratce wentylacyjnej.

Rozwiązanie wydaje się logiczne. Skoro wentylacja działa za słabo, dokładamy wentylator i zaczyna działać lepiej.

Problem polega na tym, że w bloku kratka wentylacyjna nie kończy się na ścianie mieszkania. Za nią znajduje się przewód, który najczęściej jest częścią wspólnej instalacji obsługującej kilka albo kilkanaście lokali. Zamontowanie własnego wentylatora nie poprawia wtedy wyłącznie wentylacji jednego mieszkania. Zmienia warunki pracy całego pionu.

Dlatego odpowiedź brzmi:

W typowym budynku wielorodzinnym nie można samodzielnie zamontować wentylatora w kratce podłączonej do wspólnego pionu wentylacyjnego.

Wyjątkiem może być instalacja zaprojektowana do współpracy z wentylatorami lokalnymi albo indywidualny przewód obsługujący wyłącznie jedno mieszkanie. Musi to jednak wynikać z dokumentacji technicznej budynku, a nie z przypuszczenia właściciela lokalu czy montera wykonującego remont łazienki.

Dlaczego wentylator w kratce jest problemem?

Wentylacja w budynku wielorodzinnym jest jednym systemem. Nawiewniki, szczeliny pod drzwiami, kratki, przewody, nasady oraz wentylatory dachowe powinny ze sobą współpracować.

Jeżeli ktoś montuje w swojej łazience dodatkowy wentylator, wprowadza do tej instalacji urządzenie, którego najczęściej nie przewidziano ani w projekcie, ani podczas regulacji systemu.

Nie jest to więc zwykła wymiana kratki na nową. Wentylator:

• zwiększa ciśnienie w przewodzie,
• zmienia ilość usuwanego powietrza,
• ogranicza przekrój kratki, gdy jest wyłączony,
• może powodować cofanie powietrza do innych mieszkań,
• zaburza działanie wentylatora dachowego,
• może powodować hałas w całym pionie,
• może pogorszyć wentylację w lokalu, w którym został zamontowany.

Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych wymaga, aby wentylacja zapewniała odpowiednią wymianę i jakość powietrza, z uwzględnieniem wymagań akustycznych. Przepisy wyraźnie wskazują także, że urządzenia instalowane w pomieszczeniu nie mogą powodować zakłóceń ograniczających skuteczność działania wentylacji.

Wspólny pion wentylacyjny jest częścią wspólną budynku

Właściciel mieszkania może dowolnie urządzać swój lokal, ale nie może samodzielnie przebudowywać instalacji obsługującej innych mieszkańców.

Zgodnie z ustawą o własności lokali nieruchomość wspólną stanowią części budynku i urządzenia, które nie służą wyłącznie właścicielowi jednego lokalu. Wspólny przewód wentylacyjny obsługujący kilka mieszkań co do zasady spełnia tę definicję.

Właściciel ma prawo korzystać z nieruchomości wspólnej zgodnie z jej przeznaczeniem. Jednocześnie jest zobowiązany korzystać z niej w sposób, który nie utrudnia korzystania innym współwłaścicielom.

Montaż wentylatora w przewodzie zaprojektowanym jako grawitacyjny albo obsługiwanym przez wspólny wentylator dachowy zmienia sposób korzystania z instalacji. W praktyce jeden mieszkaniec zaczyna wymuszać przepływ powietrza w systemie, który obsługuje również sąsiadów.

Dlatego nie powinno się wykonywać takiej zmiany bez:

• sprawdzenia dokumentacji technicznej,
• ustalenia rodzaju wentylacji,
• oceny projektanta instalacji sanitarnych,
• zgody zarządcy lub wspólnoty,
• określenia wpływu urządzenia na pozostałe mieszkania.

W zależności od zakresu ingerencji w nieruchomość wspólną może być konieczna również uchwała właścicieli. Ustawa zalicza między innymi zmianę przeznaczenia lub przebudowę części nieruchomości wspólnej do czynności przekraczających zwykły zarząd.

Sama zgoda administratora również nie rozwiązuje sprawy. Wentylator nadal musi być zgodny z projektem instalacji, zasadami wiedzy technicznej i warunkami bezpiecznego użytkowania budynku.

Wentylator zaburza działanie wentylacji grawitacyjnej

Wentylacja grawitacyjna działa dzięki różnicy temperatur i ciśnienia pomiędzy wnętrzem budynku a powietrzem zewnętrznym. Powietrze powinno napływać do mieszkania przez nawiewniki lub inne przewidziane otwory, przepływać z pokoi w stronę kuchni i łazienki, a następnie wydostawać się przez przewody ponad dach.

Taki kierunek przepływu jest określony również w warunkach technicznych: w mieszkaniu powietrze powinno płynąć z pokoi do kuchni, aneksu kuchennego i pomieszczeń higienicznosanitarnych.

Wentylator zamontowany w kratce zmienia wentylację naturalną w miejscowy wyciąg mechaniczny. W czasie pracy wytwarza w przewodzie nadciśnienie, którego wentylacja grawitacyjna nie jest przygotowana przejąć.

Powietrze tłoczone przez urządzenie powinno teoretycznie popłynąć w stronę dachu. W praktyce wybiera drogę o najmniejszym oporze. Jeżeli łatwiejszą drogą będzie odgałęzienie prowadzące do mieszkania piętro wyżej lub niżej, powietrze zostanie skierowane właśnie tam.

Sąsiad może wtedy poczuć:

• zapach z łazienki,
• wilgotne powietrze,
• zapach środków czystości,
• dym papierosowy,
• nawiew z kratki,
• nagły szum w przewodzie.

W skrajnych przypadkach kartka przyłożona do kratki w sąsiednim lokalu nie jest zasysana, ale odpychana do wnętrza pomieszczenia.

Gdy wentylator jest wyłączony, też może szkodzić

Wiele osób zakłada, że wentylator wpływa na instalację wyłącznie wtedy, gdy pracuje. To nieprawda.

Obudowa, silnik, wirnik oraz dodatkowa przepustnica zmniejszają wolny przekrój otworu wentylacyjnego. Kiedy urządzenie jest wyłączone, naturalny przepływ powietrza musi pokonać większy opór.

W efekcie łazienka może być wentylowana jedynie przez kilkanaście minut po kąpieli, gdy wentylator pracuje razem ze światłem. Przez pozostałą część doby wentylacja jest słabsza niż przed jego zamontowaniem.

Dotyczy to szczególnie urządzeń z ciasną żaluzją albo klapą zwrotną. Klapa może skutecznie ograniczyć cofanie powietrza, ale jednocześnie niemal całkowicie zamknąć drogę naturalnego wywiewu.

Tymczasem wentylacja łazienki powinna działać stale, a nie tylko wtedy, gdy ktoś wchodzi do pomieszczenia i zapala światło.

Wentylator może zaburzyć pracę wentylatora dachowego

W wielu nowszych blokach wentylacja nie jest grawitacyjna. Na dachu znajduje się wentylator obsługujący cały pion, a jego pracą steruje automatyka, falownik lub układ utrzymujący określone podciśnienie.

Mieszkaniec może tego nie wiedzieć. Widzi zwykłą kratkę, więc zakłada, że za nią znajduje się zwykły komin wentylacyjny.

Dodatkowy wentylator zamontowany w mieszkaniu może w takim systemie:

• zmieniać ciśnienie w pionie,
• zaburzać odczyt przetwornika ciśnienia,
• powodować nieprawidłową reakcję falownika,
• zwiększać lub zmniejszać przepływ w innych lokalach,
• wywoływać pulsowanie powietrza,
• powodować gwizdy na kratkach i nawiewnikach,
• utrudniać prawidłową regulację instalacji.

W jednym mieszkaniu wentylacja może być wtedy zbyt intensywna, a w innym praktycznie zanikać.

Nie oznacza to, że wentylator dachowy jest uszkodzony. Problem może być skutkiem kilku niewielkich wentylatorów dołożonych przez mieszkańców bez wiedzy zarządcy.

Dodatkowy wentylator może powodować hałas u sąsiadów

Kanał wentylacyjny bardzo dobrze przenosi dźwięk. Działa jak długa rura łącząca kilka mieszkań.

Hałas może pochodzić bezpośrednio od silnika i wirnika, ale nie tylko. Wentylator może również powodować:

• drgania kratki i obudowy,
• rezonans przewodu,
• szum powietrza na zwężeniach,
• stukanie klap zwrotnych,
• gwizd na kratkach sąsiadów,
• przenoszenie dźwięku pomiędzy kondygnacjami.

Szczególnie uciążliwe są tanie wentylatory z niewyważonym wirnikiem, urządzenia zamocowane sztywno do ściany oraz wentylatory o zbyt dużej wydajności w stosunku do przekroju kanału.

Przepisy wymagają ochrony pomieszczeń mieszkalnych przed hałasem pochodzącym od instalacji i urządzeń technicznych. Wskazują również, że instalacje i urządzenia budynku nie mogą powodować nadmiernych hałasów i drgań, a kanały wentylacyjne nie mogą pogarszać ochrony akustycznej pomiędzy pomieszczeniami.

To oznacza, że argument „wentylator jest w mojej łazience” nie rozwiązuje problemu. Jeżeli dźwięk rozchodzi się wspólnym przewodem, skutki jego pracy odczuwają także inni mieszkańcy.

Brak nawiewu – prawdziwa przyczyna wielu problemów

Bardzo często problem nie leży w zbyt słabym wyciągu, ale w braku dopływu świeżego powietrza.

Po wymianie starych okien na szczelne, zamknięciu nawiewników i uszczelnieniu drzwi mieszkanie zaczyna działać jak szczelne pudełko. Wentylacja nie ma skąd pobrać powietrza.

Dołożenie wentylatora niczego tutaj nie naprawia. Urządzenie zaczyna wytwarzać w mieszkaniu podciśnienie i zasysa powietrze przez przypadkowe miejsca:

• drugą kratkę wentylacyjną,
• nieszczelności drzwi wejściowych,
• puszki elektryczne,
• przejścia instalacyjne,
• szachty,
• odpływy i wyschnięte syfony,
• przewody spalinowe.

Przepisy wymagają, aby ilość powietrza doprowadzanego do mieszkania wynikała z ilości powietrza usuwanego. Wskazują również minimalny strumień powietrza zewnętrznego wynoszący 20 m³/h na osobę przewidzianą na pobyt stały w projekcie.

Jeżeli wentylacja zaczyna działać poprawnie po rozszczelnieniu okna albo otwarciu nawiewników, montaż wentylatora nie jest właściwym rozwiązaniem. Najpierw trzeba przywrócić prawidłowy nawiew i przepływ powietrza przez mieszkanie, a przy utrzymującym się problemie wykonać pomiary wentylacji.

Szczególne zagrożenie przy piecyku gazowym

Montaż mechanicznego wentylatora wyciągowego może być szczególnie niebezpieczny w pomieszczeniu z urządzeniem gazowym pobierającym powietrze do spalania z wnętrza mieszkania i odprowadzającym spaliny grawitacyjnie.

Wentylator może wytworzyć podciśnienie większe niż ciąg w przewodzie spalinowym. Wtedy spaliny zamiast wydostać się ponad dach mogą zostać zassane do pomieszczenia.

Rozporządzenie wprost zabrania stosowania mechanicznej wentylacji wyciągowej w pomieszczeniu z paleniskiem lub urządzeniem gazowym, które pobiera powietrze do spalania z pomieszczenia i ma grawitacyjne odprowadzenie spalin. Wyjątek dotyczy prawidłowo zaprojektowanej wentylacji nawiewno-wywiewnej zrównoważonej lub nadciśnieniowej.

W takiej sytuacji wentylator w kratce nie jest już wyłącznie problemem technicznym albo sąsiedzkim. Może stworzyć ryzyko cofania spalin i zatrucia tlenkiem węgla.

Czy cichy wentylator z zaworem zwrotnym można zamontować?

Nie, jeżeli nadal ma pracować na wspólny przewód, który nie został do tego przeznaczony.

Cichy silnik nie usuwa problemu wpływu na ciśnienie i przepływ powietrza. Zawór zwrotny nie zmienia faktu, że podczas pracy wentylator tłoczy powietrze do wspólnej instalacji.

Po wyłączeniu zawór może natomiast zamknąć kratkę i jeszcze bardziej ograniczyć wentylację naturalną.

Nie ma również znaczenia, czy wentylator:

• pracuje tylko razem ze światłem,
• ma czujnik wilgotności,
• ma opóźnienie wyłączenia,
• ma bardzo małą moc,
• został zamontowany przez elektryka,
• jest reklamowany jako przeznaczony do łazienek.

Liczy się rodzaj instalacji, do której został podłączony.

Czy wentylator na ostatnim piętrze jest dozwolony?

Ostatnie piętro często ma najsłabszy ciąg grawitacyjny, ponieważ długość przewodu pomiędzy kratką a wylotem ponad dach jest najmniejsza. Nie oznacza to jednak, że właściciel może samodzielnie dołożyć wentylator.

Nawet na ostatniej kondygnacji przewód może być elementem wspólnego systemu, mieć połączenie z kanałem zbiorczym albo współpracować z urządzeniem dachowym.

Słaby ciąg na ostatnim piętrze powinien być podstawą do sprawdzenia:

• zakończenia przewodu ponad dachem,
• wysokości wylotu,
• drożności kanału,
• działania nasady,
• pracy wentylatora dachowego,
• szczelności przewodu,
• nawiewu do mieszkania.

Wentylator zamontowany bez diagnostyki może ukryć właściwą przyczynę, ale jej nie usunie.

Kiedy wentylator w kratce może być dopuszczalny?

Są budynki, w których wentylatory lokalne zostały przewidziane w projekcie. Mogą one współpracować ze specjalnymi przewodami, regulatorami, klapami zwrotnymi lub centralnym układem sterowania.

Wentylator może być rozważany również wtedy, gdy mieszkanie ma rzeczywiście indywidualny przewód, który:

• obsługuje tylko jeden lokal,
• nie łączy się z przewodami innych mieszkań,
• ma odpowiednią średnicę i zakończenie,
• umożliwia bezpieczne odprowadzenie powietrza,
• nie koliduje z urządzeniami spalającymi paliwo,
• spełnia wymagania akustyczne,
• ma zapewniony odpowiedni nawiew.

Nie wystarczy jednak stwierdzenie, że „każde mieszkanie ma osobną kratkę”. Osobna kratka nie oznacza jeszcze osobnego przewodu.

Należy sprawdzić projekt budynku, dokumentację powykonawczą albo wykonać inwentaryzację instalacji. W bardziej skomplikowanych przypadkach potrzebna jest opinia projektanta posiadającego uprawnienia w specjalności instalacyjnej.

Co zrobić zamiast montować wentylator?

Jeżeli wentylacja w łazience lub kuchni działa zbyt słabo, trzeba najpierw ustalić przyczynę.

1. Otworzyć nawiewniki

Nawiewnik nie jest elementem, który powinien być zamykany przez całą zimę. Bez dopływu powietrza kratka wywiewna nie będzie działała prawidłowo.

2. Sprawdzić przepływ pod drzwiami

Drzwi do łazienki powinny umożliwiać przepływ powietrza z mieszkania do pomieszczenia sanitarnego. Jeżeli nie ma odpowiedniego podcięcia albo otworów, powietrze nie dociera do kratki.

3. Skontrolować kratkę

Ozdobna kratka o małym prześwicie, gęsta siatka przeciw owadom albo zabrudzony element mogą znacznie zwiększyć opór przepływu.

4. Sprawdzić przewód

Przewód może być zabrudzony, częściowo zatkany albo uszkodzony. Czasami w czasie remontu zostają w nim fragmenty zaprawy, przewody od okapu lub elementy starej kratki.

5. Skontrolować urządzenia dachowe

W instalacji mechanicznej należy sprawdzić wentylator dachowy, falownik, automatykę, przetwornik ciśnienia oraz przewód pomiarowy.

6. Wykonać pomiary

Kartka przyłożona do kratki może pokazać kierunek przepływu, ale nie potwierdza wymaganej wydajności. Do oceny instalacji potrzebne są pomiary wykonane odpowiednio dobranym przyrządem i w określonych warunkach pracy.

Jak powinna wyglądać diagnostyka?

W przypadku zgłoszenia słabej wentylacji albo hałasu z pionu sprawdzenie jednej kratki najczęściej nie wystarcza.

Prawidłowa diagnostyka powinna obejmować:

1. ustalenie rodzaju wentylacji na podstawie dokumentacji,
2. sprawdzenie nawiewników i przepływu przez mieszkanie,
3. kontrolę rodzaju kratek w lokalach,
4. wykrycie dodatkowych wentylatorów i okapów,
5. pomiary w kilku mieszkaniach jednego pionu,
6. porównanie pracy instalacji przy włączonych i wyłączonych urządzeniach,
7. kontrolę wentylatora lub nasady na dachu,
8. sprawdzenie automatyki i regulacji,
9. w razie potrzeby kamerowanie przewodów,
10. wykonanie prób przepływu powietrza.

Często okazuje się, że problem zgłoszony przez jednego mieszkańca jest skutkiem zmian wykonanych dwa albo trzy piętra niżej.

Co może zrobić zarządca?

Jeżeli podczas kontroli zostanie stwierdzony wentylator podłączony do wspólnego przewodu bez uzgodnienia i potwierdzenia technicznego, zarządca powinien:

• udokumentować urządzenie,
• wskazać lokal i obsługiwany pion,
• sprawdzić wpływ wentylatora na pozostałe mieszkania,
• zażądać przywrócenia instalacji do właściwego stanu,
• skontrolować instalację po demontażu urządzenia,
• zweryfikować, czy w pionie nie ma kolejnych podobnych przeróbek.

Właściciel powinien korzystać z nieruchomości wspólnej zgodnie z jej przeznaczeniem i w sposób nieutrudniający korzystania innym mieszkańcom. Ma również obowiązek umożliwić dostęp do lokalu, gdy jest on niezbędny do konserwacji, remontu albo usunięcia awarii dotyczącej nieruchomości wspólnej.

Nie chodzi przy tym o karanie mieszkańca za próbę poprawienia warunków w łazience. Najczęściej zamontował wentylator, ponieważ nikt wcześniej nie wyjaśnił mu, jak działa wspólny pion. Po stwierdzeniu nieprawidłowości instalację trzeba jednak przywrócić do stanu, w którym nie wpływa ona negatywnie na pozostałe lokale.

Najczęstszy błąd podczas remontu łazienki

Typowy scenariusz wygląda tak:

Mieszkaniec zgłasza ekipie remontowej, że w łazience jest wilgoć. Wykonawca proponuje wentylator za kilkadziesiąt złotych, podłącza go do oświetlenia i zakrywa otwór estetyczną obudową.

Nikt nie sprawdza:

• rodzaju wentylacji,
• dokumentacji budynku,
• sposobu prowadzenia przewodu,
• pracy wentylatora dachowego,
• nawiewników,
• urządzeń gazowych,
• wpływu zmiany na sąsiadów.

Właściciel jest zadowolony, bo przez kilka minut po kąpieli wentylator głośno usuwa powietrze. Dopiero później pojawiają się telefony od sąsiadów, że z kratek czuć zapachy, słychać buczenie albo powietrze jest nawiewane do ich łazienek.

Dlatego wentylator nie powinien być montowany jako standardowy element każdego remontu.

Podsumowanie

Nie należy samodzielnie montować wentylatora w kratce wentylacyjnej w bloku, jeżeli kratka jest podłączona do wspólnego pionu.

Taka zmiana może:

• zaburzyć wentylację grawitacyjną,
• zakłócić pracę wentylatora dachowego,
• powodować przedmuchy do sąsiadów,
• przenosić zapachy pomiędzy mieszkaniami,
• generować hałas i drgania,
• ograniczyć wentylację po wyłączeniu urządzenia,
• wytworzyć niebezpieczne podciśnienie,
• zwiększyć ryzyko cofania spalin.

Wspólny przewód nie jest przedłużeniem prywatnej łazienki. Jest częścią instalacji całego budynku i musi pracować w sposób przewidziany w projekcie.

Jeżeli w łazience utrzymuje się wilgoć, nie zaczynamy od kupowania mocniejszego wentylatora. Zaczynamy od sprawdzenia nawiewu, drożności, kierunku przepływu, stanu przewodów oraz urządzeń znajdujących się na dachu.

Dopiero po ustaleniu rodzaju instalacji można określić, jakie rozwiązanie będzie skuteczne i bezpieczne.

FAQ – wentylator w kratce wentylacyjnej

Czy można zamontować wentylator łazienkowy w bloku?

Nie powinno się go samodzielnie montować, jeżeli kratka prowadzi do wspólnego pionu wentylacyjnego. Dopuszczalność urządzenia musi wynikać z projektu albo oceny technicznej instalacji.

Czy potrzebna jest zgoda wspólnoty na wentylator?

Jeżeli urządzenie ingeruje we wspólną instalację, konieczne jest co najmniej uzgodnienie z zarządcą i ocena techniczna. W zależności od zakresu zmiany może być również wymagana zgoda wspólnoty wyrażona w odpowiedniej formie.

Czy zawór zwrotny zabezpieczy sąsiadów?

Nie zawsze. Podczas pracy wentylator nadal może zwiększać ciśnienie w przewodzie. Po wyłączeniu zawór może natomiast ograniczyć naturalną wentylację mieszkania.

Czy wentylator można zamontować na ostatnim piętrze?

Samo położenie mieszkania na ostatnim piętrze nie oznacza zgody na montaż. Najpierw trzeba ustalić, czy przewód jest indywidualny i czy nie współpracuje ze wspólnym systemem dachowym.

Co zrobić, gdy z wentylacji wieje do mieszkania?

Należy sprawdzić nawiewniki, kierunek przepływu, urządzenia zamontowane w innych lokalach oraz pracę instalacji dachowej. Przedmuch może być wywołany przez wentylator albo okap sąsiada.

Czy wentylator z czujnikiem wilgotności jest bezpieczny?

Rodzaj sterowania nie decyduje o bezpieczeństwie. Najważniejsze jest to, do jakiego przewodu urządzenie zostało podłączone i czy instalacja została zaprojektowana do jego pracy.