Wentylatory jednorurowe firm Helios, Limodor i Maico spotykamy w wielu budynkach wielorodzinnych. Najczęściej pracują w łazienkach, toaletach i kuchniach bez okien. Z zewnątrz urządzenie wygląda trochę jak większa kratka wentylacyjna, dlatego część mieszkańców nie zdaje sobie sprawy, że pod obudową znajduje się wentylator z filtrem, klapą zwrotną i własnym układem sterowania.
Nie jest to zwykły wentylator łazienkowy, który można kupić w markecie i zamontować w dowolnym otworze. Urządzenie jest częścią zaprojektowanej instalacji i ma zapewnić konkretną wydajność przy określonym sposobie sterowania. Jeżeli wentylator zostanie źle podłączony, zabrudzony podczas remontu albo zastąpiony przypadkowym modelem, problemy pojawiają się dość szybko.
W praktyce najczęściej spotykamy uszkodzony jeden z biegów, głośną pracę, zabrudzony wirnik, niedziałającą klapę zwrotną albo wentylator, który wprawdzie się obraca, ale usuwa zdecydowanie za mało powietrza.
Jak działa wentylacja jednorurowa?
W wentylacji jednorurowej urządzenia znajdujące się w poszczególnych mieszkaniach są podłączone do wspólnego pionu. Wentylator usuwa powietrze z łazienki, toalety lub kuchni i kieruje je do przewodu wyprowadzonego ponad dach.
Poszczególne mieszkania mają własne wentylatory i mogą indywidualnie zwiększać wydajność wentylacji. Jeden mieszkaniec nie powinien więc mieć bezpośredniego wpływu na to, czy wentylator w sąsiednim lokalu pracuje na pierwszym czy drugim biegu.
Jest to duża zaleta tego systemu, ale tylko pod warunkiem, że zastosowane urządzenia są zgodne z projektem i prawidłowo podłączone. Wentylator jednorurowy musi pokonać opory występujące w instalacji. Dlatego zwykły wentylator łazienkowy o podobnej średnicy nie zawsze będzie odpowiednim zamiennikiem.
Jeżeli w mieszkaniu znajduje się system Helios, Limodor lub Maico, nie powinno się samodzielnie zastępować go przypadkowym urządzeniem. Więcej o skutkach takich przeróbek pisaliśmy w artykule Czy można zamontować wentylator w kratce wentylacyjnej w bloku?.
Montaż natynkowy jest mniej kłopotliwy podczas wymiany
Wentylatory jednorurowe występują w wersji natynkowej i podtynkowej. Podczas normalnego użytkowania różnica sprowadza się głównie do wyglądu. Prawdziwy problem pojawia się dopiero wtedy, gdy urządzenie trzeba wymienić.
Przy montażu natynkowym cała obudowa znajduje się na powierzchni ściany lub sufitu. Jeżeli stary model nie jest już dostępny, zazwyczaj można zdemontować całe urządzenie i dobrać rozwiązanie innego producenta. Oczywiście nadal trzeba sprawdzić wydajność, średnicę przyłącza, sposób sterowania i wymagania przeciwpożarowe, ale nie trzeba od razu rozkuwać łazienki.
Pod tym względem montaż natynkowy daje większą swobodę i jest po prostu łatwiejszy w późniejszym serwisowaniu.
Inaczej wygląda sytuacja z wentylatorem podtynkowym. W ścianie znajduje się wtedy specjalna puszka, czyli „gniazdo”, do którego montowany jest właściwy wkład wentylatorowy. Od strony łazienki widzimy głównie osłonę urządzenia, natomiast większa część obudowy jest schowana w ścianie.
Problem polega na tym, że wkłady różnych producentów nie są dowolnie zamienne. Wentylator Maico nie musi pasować do puszki Helios, a wkład Limodor do obudowy Maico. Podobne wymiary zewnętrzne jeszcze o niczym nie świadczą.
Dlatego przed wymianą trzeba sprawdzić oznaczenie zarówno wkładu, jak i puszki znajdującej się w ścianie. Czasami producent oferuje nowszy wentylator pasujący do starszej obudowy i wymiana jest wtedy stosunkowo prosta. Jeżeli zgodnego wkładu nie ma, zmiana systemu może oznaczać konieczność wykucia starego „gniazda”, zamontowania nowej puszki, przerobienia przyłącza i odtworzenia płytek.
W praktyce różnica pomiędzy prostą wymianą wkładu a zmianą całego systemu może oznaczać kilka godzin dodatkowej pracy i konieczność wykonania robót budowlanych w wykończonej łazience.
Pierwszy bieg pracuje stale, drugi zwiększa wydajność
W budynkach mieszkalnych najczęściej spotykamy wentylatory dwu- lub trzybiegowe. Typowe wydajności to około 30, 60 albo 100 m³/h, chociaż dokładne wartości zawsze trzeba sprawdzić dla konkretnego modelu i porównać z projektem.
W najczęściej spotykanym układzie pierwszy bieg pracuje przez cały czas i zapewnia podstawową wentylację pomieszczenia. Drugi bieg uruchamiany jest wtedy, gdy potrzebna jest większa wydajność.
W toalecie wyższy bieg często włącza się razem ze światłem. W kuchni może mieć osobny przycisk. Zdarzają się również systemowe regulatory, dzięki którym mieszkaniec sam wybiera pierwszy, drugi lub trzeci bieg.
Regulator może mieć także pozycję „0”, czyli możliwość całkowitego wyłączenia urządzenia. Nie zawsze jest to dobre rozwiązanie. Jeżeli instalacja została zaprojektowana do ciągłej pracy na pierwszym biegu, wyłączenie wentylatora oznacza, że przez część doby łazienka lub toaleta praktycznie nie jest wentylowana.
Trzeba również pamiętać, że poszczególne wersje wentylatorów mogą mieć opóźnienie załączenia, wybieg czasowy, czujnik wilgotności albo inną automatykę. Dlatego przed zmianą sposobu sterowania należy najpierw ustalić, jaki model rzeczywiście został zamontowany.
Najwięcej silników uszkadza błędne podłączenie
Samo uruchamianie drugiego biegu razem ze światłem nie jest niczym złym. Tak właśnie zaprojektowano wiele instalacji. Problem zaczyna się wtedy, gdy ktoś zmienia sposób podłączenia, nie sprawdzając schematu wentylatora.
Sygnał uruchamiający drugi bieg powinien być doprowadzony oddzielnym torem. Jeżeli instalacja została wykonana z wykorzystaniem łącznika dwutorowego, taki sposób sterowania trzeba zachować.
Jednym z częściej spotykanych błędów jest pobranie zasilania bezpośrednio z oprawy oświetleniowej albo połączenie przewodów w taki sposób, żeby wentylator „po prostu włączał się ze światłem”. Na pierwszy rzut oka wszystko działa. Problem pojawia się później, gdy na niewłaściwy zacisk podawane jest napięcie, oba biegi zostają połączone albo pomiędzy torami sterowania występuje niepożądany przepływ napięcia.
Efektem może być przegrzewanie silnika i spalenie jednego z biegów. Czasami wentylator nadal pracuje, dlatego mieszkaniec przez długi czas nie zauważa awarii. Dopiero podczas pomiaru okazuje się, że urządzenie działa wyłącznie na biegu podstawowym albo przez cały czas pracuje z maksymalną wydajnością.
Przy diagnostyce nie wystarczy więc zobaczyć, że wirnik się obraca. Trzeba sprawdzić każdy bieg osobno, wykonać pomiar wydajności i zweryfikować sposób podłączenia elektrycznego.
Uwaga przy wymianie łącznika na dekoracyjny
Bardzo dużo problemów pojawia się podczas wykańczania nowego mieszkania. Deweloper montuje zwykły biały osprzęt, a właściciel wymienia go później na dekoracyjny – czarny, szklany albo dopasowany do pozostałych elementów wnętrza.
Sama wymiana nie jest problemem. Problemem jest dobranie niewłaściwego łącznika.
Ekipa wykończeniowa często zakłada, że skoro w puszce znajduje się włącznik światła, można zamontować dowolny model. Dopiero później okazuje się, że poprzedni łącznik był dwutorowy i oprócz oświetlenia sterował również drugim biegiem wentylatora.
Jeżeli instalacja wymaga łącznika dwutorowego, nowy osprzęt również musi działać w taki sposób. Nie można zastąpić go zwykłym łącznikiem jednotorowym ani łączyć przewodów metodą prób i błędów.
Przed demontażem starego osprzętu warto zrobić zdjęcie połączeń, oznaczyć przewody i sprawdzić schemat wentylatora. Po zamontowaniu nowego łącznika trzeba osobno sprawdzić światło, pierwszy bieg i zwiększoną wydajność urządzenia.
Jeżeli po wymianie wentylator zaczął pracować inaczej, nie wolno zakładać, że przypadkowo w tym samym czasie uszkodził się silnik. Najpierw należy sprawdzić nowy łącznik i sposób podłączenia.
Na czas remontu wentylator trzeba wyłączyć
Drugim problemem związanym z wykańczaniem mieszkań jest pył. Wentylator usuwa powietrze z pomieszczenia, więc podczas pracy zasysa wszystko, co znajduje się w łazience: pył gipsowy, kurz po szlifowaniu, drobiny kleju i zanieczyszczenia powstające przy cięciu płytek.
Filtr zatrzyma część brudu, ale przy intensywnych pracach bardzo szybko się zapcha. Jeżeli filtr zostanie zdjęty, pył trafi bezpośrednio na wirnik, silnik i łożyskowanie.
Dlatego na czas prac remontowych wentylator należy wyłączyć i zabezpieczyć przed zanieczyszczeniami. Nie można szczelnie zaklejać osłony, pozostawiając urządzenie włączone. Zablokowanie przepływu przy pracującym silniku może doprowadzić do jego przegrzania.
Sposób wyłączenia powinien być bezpieczny i uwzględniać sposób zasilania urządzenia. Jeżeli wentylator pracuje ciągle albo jest zasilany niezależnie od oświetlenia, samo zgaszenie światła nie oznacza, że został wyłączony.
Po zakończeniu remontu trzeba dokładnie odkurzyć pomieszczenie, sprawdzić filtr i zajrzeć do wnętrza urządzenia. Dopiero wtedy można ponownie uruchomić wentylator i sprawdzić jego pracę na wszystkich biegach.
Warto przekazać te informacje ekipie jeszcze przed rozpoczęciem remontu. Wymiana filtra kosztuje niewiele. Wymiana silnika lub kompletnego wentylatora może kosztować kilkadziesiąt razy więcej.
Filtr ma chronić wentylator, a nie tylko zatrzymywać kurz
Filtr jest jednym z najważniejszych, a jednocześnie najczęściej zaniedbywanych elementów wentylatora jednorurowego. Mieszkańcy często czyszczą zewnętrzną osłonę, ale nie zaglądają pod nią przez kilka lat.
Zabrudzony filtr zwiększa opory przepływu. Wentylator nadal słychać, więc użytkownik zakłada, że wszystko działa prawidłowo. Tymczasem ilość usuwanego powietrza może być znacznie mniejsza od wymaganej.
Jeżeli zanieczyszczenia dostaną się dalej, osadzają się na wirniku i w okolicy łożysk. Wzrastają opory ruchu i pobór prądu. Silnik zaczyna się grzać, wentylator pracuje głośniej, a w końcu może się całkowicie zatrzymać.
Szczególnie źle kończy się użytkowanie urządzenia bez filtra. Pozornie poprawia się wtedy przepływ powietrza, ale cała zawartość zasysanego powietrza trafia do wnętrza wentylatora.
Filtr trzeba regularnie kontrolować, czyścić lub wymieniać zgodnie z instrukcją konkretnego urządzenia. Częstotliwość zależy od warunków w mieszkaniu. Po remoncie kontrolę należy wykonać niezależnie od wcześniejszego terminu.
Klapa zwrotna może hałasować, ale nie zawsze można ją usunąć
Każdy wentylator podłączony do wspólnego pionu ma własną klapę zwrotną albo inne systemowe zabezpieczenie ograniczające cofanie powietrza. Jej zadaniem jest niedopuszczenie do napływu zapachów i powietrza z innych mieszkań.
Klapa może się zabrudzić, zablokować albo zacząć stukać. W niektórych instalacjach właśnie ona jest przyczyną problemów z akustyką.
Jeżeli wentylator pracuje stale na pierwszym biegu, czasami możliwe jest usunięcie klapy, ponieważ ciągła praca urządzenia ogranicza cofanie powietrza. Nie jest to jednak uniwersalna zasada i nie należy wyciągać klapy bez wcześniejszego sprawdzenia całego systemu.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy użytkownik może ustawić regulator w pozycji „0”. Po wyłączeniu wentylatora i usunięciu klapy wspólny pion pozostaje otwarty w stronę mieszkania. Powietrze z innych lokali może wtedy dostać się do łazienki lub kuchni.
Trzeba również wziąć pod uwagę przerwy w dostawie prądu oraz awarie urządzenia. Nawet wentylator, który normalnie pracuje przez całą dobę, może się zatrzymać.
Zanim usuniemy klapę, najpierw sprawdzamy, czy hałas rzeczywiście pochodzi od niej. Czasami stukanie powodują zmiany ciśnienia w pionie, a buczenie wynika ze zużytego łożyska albo zabrudzonego wirnika. Przyczyną może być również nieprawidłowe zamocowanie obudowy.
Jeżeli z urządzenia czuć zapachy pochodzące z innych mieszkań, więcej możliwych przyczyn opisujemy w artykule Dlaczego w mieszkaniu czuć zapach z wentylacji?.
Wersje przeciwpożarowe wymagają szczególnej ostrożności
Niektóre wentylatory podtynkowe występują w wykonaniu przeciwpożarowym. W takim przypadku puszka, wkład, element odcinający oraz sposób podłączenia do pionu mogą być częścią całego rozwiązania zabezpieczającego budynek.
Nie wolno wtedy dowolnie zmieniać obudowy, usuwać klapy ani zastępować wkładu urządzeniem o podobnych wymiarach. Zamiennik musi być właściwy nie tylko pod względem wydajności i napięcia zasilania, ale również pod względem wymagań przeciwpożarowych.
Jest to szczególnie ważne przy wentylatorach podtynkowych. Przed wykuciem starej puszki należy sprawdzić dokumentację budynku i ustalić, czy obudowa nie jest elementem zabezpieczenia pionu. Sam fakt, że nowy wentylator mieści się w otworze, nie oznacza jeszcze, że można go tam zamontować.
Wentylator działa, ale to nie znaczy, że wentylacja jest sprawna
Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest uznanie wentylatora za sprawny tylko dlatego, że słychać jego pracę.
Podczas kontroli sprawdzamy nie tylko, czy wirnik się obraca. Trzeba ustalić model urządzenia, sprawdzić filtr, stan wirnika, klapę zwrotną, działanie poszczególnych biegów i sposób podłączenia elektrycznego. Następnie wykonujemy pomiar przepływu powietrza.
Zdarza się, że wentylator pracuje głośno, ale osiąga bardzo małą wydajność. Przyczyną może być zabrudzony filtr, uszkodzony silnik, niedrożne przyłącze albo brak dopływu powietrza do mieszkania.
Jeżeli nawiewniki są zamknięte, drzwi do łazienki nie mają odpowiedniego podcięcia, a mieszkanie jest bardzo szczelne, nawet sprawny wentylator nie osiągnie właściwego przepływu. Nie można skutecznie usuwać powietrza z lokalu, jeżeli nie ma ono którędy napłynąć.
Więcej na temat nawiewu i rozpływu powietrza pisaliśmy w artykule Wentylacja w mieszkaniu – wymagania normowe i warunki techniczne w praktyce.
Najczęstsze awarie wentylatorów jednorurowych
Podczas serwisu najczęściej spotykamy:
- brak jednego z biegów,
- całkowicie uszkodzony silnik,
- niewłaściwe podłączenie łącznika światła,
- zabrudzony albo brakujący filtr,
- wirnik zanieczyszczony pyłem remontowym,
- zużyte łożyskowanie,
- zablokowaną lub hałasującą klapę zwrotną,
- źle dobrany wkład wentylatorowy,
- niedziałający regulator,
- zbyt małą wydajność mimo pracy silnika.
Jeżeli ten sam problem występuje w wielu mieszkaniach, nie należy traktować każdej awarii oddzielnie. Powtarzające się uszkodzenia mogą wskazywać na błąd wykonawczy, niewłaściwy sposób podłączenia łączników albo brak informacji dla ekip wykończeniowych.
W takiej sytuacji lepiej sprawdzić kilka urządzeń tego samego typu i ustalić wspólną przyczynę, zamiast po kolei wymieniać silniki.
Naprawa czy wymiana?
Nie każda awaria oznacza konieczność wymiany całego urządzenia. Czasami wystarczy wyczyścić wentylator, wymienić filtr, naprawić klapę albo poprawić sterowanie.
Jeżeli jednak silnik jest spalony, elektronika została uszkodzona lub stary wkład nie jest już dostępny, pozostaje wymiana.
Przy wentylatorze podtynkowym najpierw szukamy kompatybilnego wkładu pasującego do istniejącej puszki. Dopiero gdy takiego rozwiązania nie ma, rozważa się wymianę całej obudowy i zmianę systemu.
Nie warto zaczynać od rozkuwania ściany. Najpierw trzeba ustalić model urządzenia, dostępność części i możliwe zamienniki. W przeciwnym razie mieszkaniec może zostać z rozkutą łazienką na czas poszukiwania odpowiedniego wentylatora.
Kto powinien zapłacić za naprawę?
Koszt naprawy wentylatora znajdującego się w mieszkaniu najczęściej ponosi właściciel lokalu, ale nie jest to zasada, którą można zastosować w każdym budynku.
Znaczenie ma to, czy urządzenie zostało uznane za część instalacji wspólnej, jakie zasady przyjęła wspólnota i czy istnieje uchwała regulująca sposób pokrywania kosztów.
Jeżeli awaria powstała po remoncie mieszkania, błędnej wymianie łącznika albo wskutek dopuszczenia pyłu do urządzenia, odpowiedzialność właściciela jest znacznie łatwiejsza do wykazania. Jeżeli natomiast problem wynika z wadliwie wykonanej instalacji występującej w wielu lokalach, sprawa nie powinna być automatycznie przerzucana na mieszkańców.
Granica odpowiedzialności nie zawsze przebiega po ścianie mieszkania. Więcej na ten temat pisaliśmy w artykule Czy zarządca odpowiada za wentylację w mieszkaniu?.
Ile kosztuje wymiana wentylatora?
Koszt zależy od producenta, modelu, rodzaju obudowy i zakresu prac. Przy prostej wymianie wkładu sytuacja wygląda inaczej niż przy konieczności wykucia puszki, zmiany systemu i odtworzenia płytek.
W typowych przypadkach koszt urządzenia wraz z wymianą mieści się najczęściej w granicach 1000–2000 zł. Wersje przeciwpożarowe, trudno dostępne modele i prace budowlane mogą ten koszt zwiększyć.
Z tego powodu przed zamówieniem nowego urządzenia warto przeprowadzić diagnostykę. Czasami problemem nie jest silnik, tylko łącznik, regulator, filtr albo błędne podłączenie.
Serwis wentylatorów Helios, Limodor i Maico
Serwisujemy, naprawiamy i wymieniamy wentylatory jednorurowe stosowane w mieszkaniach oraz budynkach wielorodzinnych. Obsługujemy między innymi urządzenia Helios, Limodor i Maico.
W ramach serwisu identyfikujemy urządzenie i obudowę, sprawdzamy filtry, wirniki, silniki, klapy zwrotne, regulatory oraz instalację elektryczną. Uruchamiamy poszczególne biegi i wykonujemy pomiary wydajności. Jeżeli naprawa nie jest możliwa, dobieramy kompatybilny wkład albo określamy zakres wymiany całego urządzenia.
Prowadzimy również regularne kontrole większej liczby wentylatorów w budynkach. Ma to sens szczególnie wtedy, gdy zarządca otrzymuje podobne zgłoszenia z kilku mieszkań albo urządzenia były montowane w tym samym czasie.
Trzeba przy tym pamiętać, że kontrola przewodu wentylacyjnego i sprawdzenie drożności pionu nie zastępują serwisu urządzeń mechanicznych. Szerzej opisujemy tę różnicę w artykule Przegląd stanu technicznego wentylacji zgodnie z art. 62 Prawa budowlanego – co faktycznie obejmuje?.
Podsumowanie
Wentylator jednorurowy nie jest zwykłą kratką ani tanim wentylatorem łazienkowym. Jest częścią zaprojektowanego systemu, dlatego jego wymiana, sterowanie i serwis wymagają sprawdzenia konkretnego modelu oraz sposobu wykonania instalacji.
Szczególnie trzeba uważać podczas remontów. Na czas prac wentylator powinien zostać wyłączony i zabezpieczony przed pyłem. Przy wymianie łącznika światła na dekoracyjny należy natomiast zachować wymagany układ dwutorowy. Właśnie podczas takich pozornie drobnych prac dochodzi do wielu uszkodzeń silników i spalenia jednego z biegów.
