Termomodernizacja miała obniżyć rachunki, poprawić komfort cieplny i zlikwidować problem zimnych ścian. Tymczasem niedługo po zakończeniu prac w mieszkaniach zaczynają parować okna, dłużej utrzymuje się wilgoć, pojawia się zaduch, a z kratek wentylacyjnych okresowo nawiewa powietrze zamiast je usuwać.
Mieszkańcy często dochodzą wtedy do wniosku, że ocieplenie budynku „zepsuło wentylację”. Nie jest to jednak do końca prawda.
Najczęściej problemem nie jest samo przyklejenie styropianu do elewacji, ale zmiana szczelności całego budynku. Wymieniono okna, uszczelniono połączenia przegród, ograniczono dotychczasową infiltrację powietrza, ale nie zapewniono w zamian odpowiedniego i kontrolowanego nawiewu.
W efekcie kanały wentylacyjne pozostały te same, natomiast powietrze, które powinno nimi wypływać, nie ma już którędy dostać się do mieszkania.
Po termomodernizacji zmienia się bilans powietrza w budynku
Wentylacja grawitacyjna nie działa wyłącznie dzięki kratce zamontowanej w łazience lub kuchni. Kratka jest jedynie miejscem, przez które powietrze ma zostać usunięte.
Żeby z mieszkania wypłynęło przykładowo 70 m³ powietrza w ciągu godziny, mniej więcej taka sama ilość musi wcześniej dostać się do środka. Budynek nie może przez dłuższy czas usuwać powietrza bez jego uzupełniania.
W starszych budynkach nawiew często odbywał się w sposób niekontrolowany:
- przez nieszczelności starych okien,
- przez połączenia ram ze ścianą,
- przez nieszczelne drzwi balkonowe,
- przez szczeliny w elewacji,
- przez drzwi wejściowe do mieszkania,
- częściowo przez nieszczelności przegród budowlanych.
Nie był to dobry ani energooszczędny sposób wentylowania pomieszczeń, ale dzięki niemu kanały grawitacyjne miały skąd pobierać powietrze.
Po wymianie okien i uszczelnieniu budynku ten przypadkowy nawiew znika. Jeżeli jednocześnie nie zamontowano nawiewników okiennych lub ściennych, wentylacja zaczyna pracować ze znacznie mniejszą wydajnością.
Przepisy techniczno-budowlane wskazują, że w mieszkaniach ilość doprowadzanego powietrza powinna wynikać z wielkości strumienia wywiewanego i nie może być mniejsza niż 20 m³/h na osobę przewidzianą na pobyt stały. W przypadku wentylacji innej niż mechaniczna nawiewna lub nawiewno-wywiewna dopływ powietrza należy zapewnić przez urządzenia nawiewne umieszczone w oknach, drzwiach balkonowych albo innych częściach przegród zewnętrznych.
Czy samo ocieplenie elewacji pogarsza wentylację?
Samo ocieplenie ścian zewnętrznych zazwyczaj nie jest bezpośrednią przyczyną pogorszenia wentylacji. Wręcz przeciwnie – podniesienie temperatury wewnętrznej powierzchni ścian ogranicza ryzyko wykraplania pary wodnej i powstawania pleśni na chłodnych przegrodach.
Problem polega na tym, że termomodernizacja jest najczęściej wykonywana jako pakiet prac obejmujący również:
- wymianę okien,
- uszczelnienie połączeń okien z murem,
- wymianę drzwi zewnętrznych,
- ocieplenie stropodachu lub dachu,
- przebudowę kominów i obróbek dachowych,
- montaż nowych nasad lub wentylatorów dachowych,
- uszczelnienie klatek schodowych i części wspólnych.
Po wykonaniu tych prac budynek może stać się znacznie szczelniejszy niż wcześniej. Jest to korzystne z punktu widzenia zużycia energii, ale wentylacja również musi zostać dostosowana do nowych warunków.
Nie można uszczelnić całego budynku i jednocześnie oczekiwać, że stara wentylacja grawitacyjna nadal będzie działała dokładnie tak samo.
Najczęstszy błąd: nowe okna bez nawiewników
W praktyce to właśnie wymiana okien najczęściej ujawnia problem.
Stare okna były nieszczelne, ale dostarczały powietrze. Nowe okna mają znacznie lepsze parametry cieplne i bardzo wysoką szczelność. Jeżeli zostaną zamontowane bez odpowiednich nawiewników, po ich zamknięciu napływ powietrza może spaść niemal do zera.
Kanał wentylacyjny nadal istnieje, ale nie ma czym pracować.
Można to łatwo zauważyć podczas wstępnej diagnostyki. Przy szczelnie zamkniętych oknach ciąg na kratce jest bardzo słaby albo okresowo się odwraca. Po uchyleniu okna przepływ wyraźnie się poprawia.
Taki test jest przydatną wskazówką, ale nie zastępuje pomiarów. Pokazuje jednak, że ograniczeniem może być nawiew, a nie sama niedrożność kanału.
Rozwiązaniem nie powinno być stałe trzymanie otwartego okna. Powoduje to niekontrolowane wychładzanie pomieszczenia i nie zapewnia stabilnej pracy wentylacji. Znacznie lepszym rozwiązaniem jest kontrolowany dopływ przez prawidłowo dobrane nawiewniki.
Nawiewniki są częścią systemu wentylacji, a nie dodatkiem do okna
Nawiewnik okienny lub ścienny bywa traktowany przez mieszkańców jako niepotrzebna szczelina, przez którą „ucieka ciepło”. W rzeczywistości pełni funkcję płuc mieszkania.
Wentylacja ma usuwać:
- parę wodną,
- dwutlenek węgla,
- zapachy,
- zanieczyszczenia powstające podczas gotowania,
- związki emitowane przez wyposażenie i materiały wykończeniowe,
- zanieczyszczenia związane z obecnością ludzi i zwierząt.
Jeżeli powietrze jest usuwane, musi zostać zastąpione powietrzem zewnętrznym. Pewne straty ciepła są więc nieuniknione i powinny być uwzględniane w bilansie ogrzewania budynku.
Problemem nie jest sam nawiew, ale nawiew niekontrolowany. Dobrze dobrane nawiewniki pozwalają ograniczyć przypadkowe otwieranie okien i ustabilizować przepływ powietrza.
W budynkach mieszkalnych dobrze sprawdzają się między innymi nawiewniki higrosterowane. Zmieniają one stopień otwarcia w zależności od poziomu wilgotności wewnętrznej. Gdy w mieszkaniu rośnie wilgotność, nawiew zwiększa się. Kiedy pomieszczenia są suche i nieużytkowane, dopływ zostaje ograniczony.
Nie oznacza to całkowitego zamknięcia wentylacji, ale lepsze dopasowanie jej intensywności do rzeczywistych potrzeb.
Powietrze musi przepłynąć przez całe mieszkanie
Nawiewniki w oknach to dopiero początek drogi powietrza.
Prawidłowy przepływ w mieszkaniu powinien odbywać się od pomieszczeń czystszych do bardziej zanieczyszczonych, czyli najczęściej z pokoi i sypialni w kierunku kuchni, łazienki, toalety oraz garderoby. Taki kierunek przepływu wynika również z obowiązujących warunków technicznych.
Powietrze musi więc przejść:
- przez nawiewnik w pokoju lub sypialni,
- przez przestrzeń pod drzwiami wewnętrznymi,
- przez przedpokój,
- do kuchni, łazienki lub toalety,
- następnie przez kratkę do kanału wentylacyjnego.
Jeżeli zamontujemy szczelne drzwi wewnętrzne bez podcięcia albo bez otworów transferowych, przepływ zostanie ograniczony.
Często spotykamy się z sytuacją, w której nawiewniki są zamontowane prawidłowo, ale powietrze nie może dostać się do łazienki, ponieważ nowe drzwi niemal dotykają posadzki. W takiej sytuacji sama kratka i drożny kanał nie wystarczą.
Szczególną uwagę należy zwrócić na drzwi do łazienek, toalet, kuchni i pomieszczeń bez okien. Otwory lub podcięcia nie powinny być zasłaniane dywanikami, progami ani zabudową meblową.
Dlaczego po remoncie kratka zaczyna nawiewać do mieszkania?
Odwrócony ciąg jest jednym z częstszych problemów pojawiających się po uszczelnieniu budynku.
Kanał wentylacyjny, który powinien usuwać powietrze, zaczyna je okresowo nawiewać. Do mieszkania mogą wtedy przedostawać się chłodne powietrze, zapachy z innych lokali albo zanieczyszczenia z przestrzeni dachowej.
Przyczyn może być kilka.
Brak wystarczającego nawiewu
Jeżeli mieszkanie jest szczelne, podciśnienie może powodować zasysanie powietrza przez jeden z kanałów. Jedna kratka usuwa powietrze, a druga staje się przypadkowym nawiewnikiem.
Praca okapu lub wentylatora wyciągowego
Okap kuchenny może usuwać kilkaset metrów sześciennych powietrza w ciągu godziny. Jeżeli mieszkanie nie ma odpowiedniego nawiewu, powstające podciśnienie może odwrócić ciąg w kanałach wentylacyjnych lub spalinowych.
Podobny problem mogą powodować samodzielnie montowane wentylatory w kratkach łazienkowych. W budynku wielorodzinnym mogą one również wywoływać przedmuchy i przenoszenie zapachów do innych mieszkań.
Niewłaściwa praca urządzeń dachowych
W budynkach z wentylacją mechaniczną wywiewną, hybrydową albo ze zbiorczymi wentylatorami dachowymi problem może pojawić się po zmianie szczelności mieszkań.
Wentylatory, regulatory ciśnienia i przepustnice powinny zostać sprawdzone oraz wyregulowane dla rzeczywistych warunków pracy budynku. Samo stwierdzenie, że wentylator się obraca, nie potwierdza prawidłowego działania całego systemu.
Zmiany wykonane na dachu
Podczas ocieplania dachu lub stropodachu może dojść do:
- zmiany wysokości zakończenia kanałów,
- niewłaściwego montażu nasad,
- ograniczenia przekroju przewodów,
- zasłonięcia otworów,
- uszkodzenia przewodów,
- powstania nieszczelności pomiędzy kanałami,
- nieprawidłowego odtworzenia obróbek i zakończeń kominów.
Dlatego po termomodernizacji należy ocenić nie tylko mieszkania, ale również piony i urządzenia znajdujące się na dachu.
Dlaczego po termomodernizacji rośnie wilgotność?
Cieplejsze ściany nie wytwarzają wilgoci. Wilgoć powstaje przede wszystkim wewnątrz mieszkania.
Jej źródłem są mieszkańcy, kąpiele, gotowanie, suszenie prania, zmywarki, rośliny, akwaria oraz inne codzienne czynności. W kilkuosobowym gospodarstwie domowym do powietrza może trafiać każdego dnia duża ilość pary wodnej.
Przed termomodernizacją była ona częściowo usuwana przez intensywną, choć niekontrolowaną infiltrację. Po wymianie okien para wodna zostaje w mieszkaniu znacznie dłużej.
Pierwszym widocznym objawem są zazwyczaj mokre szyby. Następnie może pojawić się:
- wilgoć w narożnikach,
- pleśń za szafami,
- ciemne naloty przy nadprożach,
- zapach stęchlizny,
- długo schnące ręczniki,
- zawilgocenie łazienki po kąpieli,
- skraplanie wody na chłodniejszych fragmentach ścian.
Termomodernizacja może podnieść temperaturę większości przegród, ale nie zawsze usuwa wszystkie mostki cieplne. Jeżeli jednocześnie wzrośnie wilgotność powietrza, para zacznie kondensować właśnie w tych najsłabszych miejscach.
Malowanie ściany preparatem przeciwgrzybiczym nie rozwiązuje wtedy przyczyny. Jeżeli nie zostanie poprawiona wentylacja, problem zwykle powróci.
Termomodernizacja a wentylacja mieszkań z piecykami gazowymi
Szczególnej ostrożności wymagają mieszkania wyposażone w urządzenia gazowe pobierające powietrze do spalania z pomieszczenia, na przykład starsze przepływowe podgrzewacze wody.
Brak nawiewu może nie tylko pogorszyć jakość powietrza, ale również zakłócić proces spalania i odprowadzanie spalin.
Państwowa Straż Pożarna wskazuje, że do czynników zwiększających ryzyko zatrucia tlenkiem węgla należą między innymi szczelnie zamknięte okna, brak nawiewu, niedrożne kratki, niesprawne przewody kominowe oraz jednoczesna praca wentylatora wyciągowego lub okapu kuchennego.
W takim mieszkaniu nie wolno ograniczać nawiewu tylko dlatego, że przy nawiewniku odczuwalny jest chłodniejszy ruch powietrza. Najpierw trzeba sprawdzić cały układ: nawiew, wentylację, przewód spalinowy i urządzenie gazowe.
Czujnik tlenku węgla jest bardzo ważnym zabezpieczeniem, ale nie zastępuje sprawnej wentylacji ani wymaganych kontroli.
Jak prawidłowo sprawdzić wentylację po termomodernizacji?
Diagnostyka nie powinna ograniczać się do przyłożenia kartki papieru do kratki. Kartka może się utrzymać nawet przy niewielkim przepływie, który nie zapewnia wymaganej wymiany powietrza.
Z drugiej strony chwilowy brak ciągu nie zawsze oznacza trwałą awarię, ponieważ wentylacja grawitacyjna zależy między innymi od temperatury zewnętrznej, wiatru, wysokości kanału i różnicy ciśnień.
Prawidłowa kontrola powinna obejmować cały tor przepływu powietrza.
1. Sprawdzenie, co zmieniono podczas termomodernizacji
Należy ustalić:
- jakie okna zamontowano,
- czy przewidziano nawiewniki,
- jakie nawiewniki zastosowano,
- czy były one uwzględnione w dokumentacji,
- czy wykonywano prace przy kominach i na dachu,
- czy wymieniano wentylatory lub nasady,
- czy zmieniano drzwi wejściowe i wewnętrzne.
Bez poznania zakresu prac łatwo skupić się na skutkach, a pominąć rzeczywistą przyczynę.
2. Kontrola nawiewników
Trzeba sprawdzić liczbę, lokalizację, typ i stan techniczny nawiewników.
Nawiewniki bywają:
- ręcznie zamknięte,
- zaklejone taśmą,
- zatkane kurzem,
- zasłonięte roletami lub grubymi zasłonami,
- nieprawidłowo zamontowane,
- zamalowane,
- pozbawione właściwego otworu w ramie okiennej.
Zdarza się również, że na oknie znajduje się obudowa wyglądająca jak nawiewnik, ale otwór wykonany w ramie jest za mały lub nie został wykonany prawidłowo.
3. Sprawdzenie przepływu między pomieszczeniami
Kontroli wymagają szczeliny pod drzwiami, kratki transferowe oraz otwory w drzwiach łazienkowych.
Powietrze doprowadzone do sypialni musi mieć możliwość dotarcia do pomieszczenia z kratką wywiewną.
4. Pomiary na kratkach wentylacyjnych
Należy ocenić kierunek i wartość przepływu powietrza. Wyniki trzeba interpretować z uwzględnieniem warunków zewnętrznych, rodzaju wentylacji oraz sposobu użytkowania mieszkania.
Warto przeprowadzić porównanie przy zamkniętych i częściowo otwartych oknach. Jeżeli po otwarciu okna wydajność wyraźnie rośnie, jest to mocny sygnał, że instalacji brakuje nawiewu.
5. Kontrola pionów i urządzeń dachowych
Nie wszystkie problemy da się rozpoznać z poziomu mieszkania. Czasami konieczne jest:
- sprawdzenie drożności kanału,
- kamerowanie przewodu,
- kontrola zakończenia komina,
- sprawdzenie nasad,
- pomiar pracy wentylatora dachowego,
- kontrola automatyki i falownika,
- weryfikacja przetwornika ciśnienia,
- sprawdzenie nastaw instalacji.
GUNB wskazuje, że kontrola przewodów wentylacyjnych powinna obejmować między innymi drożność przewodów, siłę ciągu kominowego, występowanie uszkodzeń oraz stan urządzeń nawiewnych i wywiewnych.
6. Sprawdzenie kilku mieszkań, a nie tylko jednego lokalu
Wentylacja w budynku wielorodzinnym jest systemem. Jeżeli problem pojawił się po termomodernizacji w wielu lokalach, kontrolowanie wyłącznie jednego mieszkania zwykle nie daje pełnego obrazu.
Należy porównać lokale:
- na różnych kondygnacjach,
- podłączone do różnych pionów,
- z nawiewnikami i bez nawiewników,
- po różnych stronach budynku,
- położone bezpośrednio pod dachem i na niższych piętrach.
Dopiero takie porównanie pozwala ustalić, czy problem dotyczy pojedynczego mieszkania, jednego pionu czy całego budynku.
Jak poprawić wentylację po termomodernizacji?
Rozwiązanie powinno wynikać z pomiarów. Najczęściej konieczne jest wykonanie jednej lub kilku prac.
Montaż nawiewników okiennych albo ściennych
Jeżeli przyczyną jest brak dopływu powietrza, trzeba odtworzyć kontrolowany nawiew.
Rodzaj, liczbę i wydajność nawiewników należy dobrać do zapotrzebowania całego mieszkania, a nie wyłącznie do liczby okien. Najczęściej nawiewniki montuje się w pokojach i sypialniach, natomiast powietrze usuwa przez kuchnię, łazienkę oraz toaletę.
Udrożnienie przepływu pod drzwiami
Nawet dobrze dobrane nawiewniki nie pomogą, jeżeli drzwi wewnętrzne zatrzymują przepływ. Konieczne może być wykonanie odpowiednich podcięć albo otworów transferowych.
Regulacja wentylacji mechanicznej lub hybrydowej
W budynkach z wentylatorami dachowymi trzeba sprawdzić rzeczywistą wydajność, ciśnienie w instalacji oraz reakcję automatyki.
Zbyt mała wydajność nie usuwa wilgoci. Zbyt duża, przy braku nawiewu, powoduje nadmierne podciśnienie, hałas i zasysanie powietrza przypadkowymi drogami.
Naprawa przewodów i zakończeń dachowych
Jeżeli podczas termomodernizacji uszkodzono lub przebudowano elementy instalacji, konieczne może być odtworzenie właściwej wysokości kanałów, poprawa nasad, uszczelnienie przewodów albo usunięcie przeszkód.
Rozważenie wentylacji z odzyskiem ciepła
Przy bardziej kompleksowej modernizacji można rozważyć wentylację mechaniczną nawiewno-wywiewną z odzyskiem ciepła. Nie zawsze da się ją łatwo wykonać w istniejącym budynku wielorodzinnym, ale w niektórych przypadkach jest to technicznie uzasadnione.
Nie należy jednak traktować pojedynczych urządzeń decentralnych jako automatycznego rozwiązania wszystkich problemów. Każda zmiana powinna uwzględniać pracę całego systemu wentylacji.
Czego nie robić, gdy po termomodernizacji wentylacja działa źle?
Najgorszym rozwiązaniem jest przypadkowe przerabianie instalacji bez ustalenia przyczyny.
Nie powinno się:
- zaklejać nawiewników,
- zasłaniać kratek wentylacyjnych,
- montować samodzielnie wentylatora w kratce podłączonej do wspólnego pionu,
- podłączać okapu do przypadkowego kanału,
- zmniejszać powierzchni czynnej kratki,
- pozostawiać stale otwartego okna jako jedynego sposobu nawiewu,
- wymieniać kratek na ozdobne modele o znacznie mniejszym prześwicie,
- regulować wentylatorów dachowych bez pomiarów w instalacji.
Takie działania mogą chwilowo zmienić sytuację w jednym mieszkaniu, ale jednocześnie pogorszyć warunki w innych lokalach.
Kto odpowiada za problem z wentylacją po termomodernizacji?
Odpowiedzialność zależy od przyczyny i zakresu wykonanych prac.
Właściciel lokalu odpowiada przede wszystkim za sposób użytkowania elementów znajdujących się w mieszkaniu. Nie powinien zatykać nawiewników, zasłaniać kratek, samodzielnie przerabiać kanałów ani montować urządzeń zakłócających pracę instalacji.
Zarządca lub wspólnota odpowiadają natomiast za utrzymanie części wspólnych, do których zazwyczaj należą piony wentylacyjne, kominy, nasady, wentylatory dachowe oraz związana z nimi automatyka.
Jeżeli pogorszenie wentylacji pojawiło się bezpośrednio po termomodernizacji prowadzonej przez wspólnotę lub spółdzielnię, zarządca powinien zlecić kompleksową kontrolę wentylacji. Nie wystarczy odpowiedzieć mieszkańcom, że mają częściej otwierać okna.
Trzeba sprawdzić, czy:
- dokumentacja modernizacji uwzględniała wentylację,
- nowe okna zapewniają wymagany nawiew,
- prawidłowo odtworzono urządzenia na dachu,
- instalacja została wyregulowana,
- wykonane prace nie ograniczyły drożności przewodów,
- zalecenia z wcześniejszych przeglądów zostały zrealizowane.
Czy termomodernizacja musi oznaczać problemy z wentylacją?
Nie. Dobrze zaprojektowana termomodernizacja powinna poprawić parametry energetyczne budynku bez pogarszania jakości powietrza w mieszkaniach.
Warunek jest jeden: budynek trzeba traktować jako całość.
Nie można analizować oddzielnie elewacji, okien, ogrzewania i wentylacji. Uszczelnienie przegród zmienia warunki pracy instalacji wentylacyjnej, dlatego nawiew, przepływ między pomieszczeniami i wywiew powinny zostać zweryfikowane już na etapie projektu.
Jeżeli po zakończeniu prac w mieszkaniach pojawiły się wilgoć, zaparowane okna, zapachy lub odwrócony ciąg, nie oznacza to, że termomodernizacja była błędem. Najczęściej oznacza to, że nie została wykonana kompleksowo albo nie przeprowadzono prawidłowej regulacji i kontroli wentylacji.
Podsumowanie
Po termomodernizacji wentylacja pogarsza się najczęściej dlatego, że budynek staje się szczelniejszy, a stary system nadal opiera się na przypadkowym dopływie powietrza przez nieszczelności.
Kanał wentylacyjny nie jest odkurzaczem. Nie usunie powietrza z mieszkania, jeżeli nie zapewnimy możliwości jego uzupełnienia.
Rozwiązaniem jest nie tylko kontrola samych kratek, ale sprawdzenie całego układu:
- nawiewników,
- przepływu pod drzwiami,
- kratek wywiewnych,
- pionów wentylacyjnych,
- kominów,
- urządzeń dachowych,
- automatyki,
- warunków panujących w kilku mieszkaniach.
Dopiero na podstawie takiej diagnostyki można zdecydować, czy potrzebny jest montaż nawiewników, regulacja wentylatorów, udrożnienie pionu, poprawa zakończeń dachowych czy zmiana sposobu użytkowania instalacji.
Dobrze wykonana termomodernizacja nie powinna oznaczać wyboru pomiędzy ciepłym mieszkaniem a świeżym powietrzem. Budynek musi być jednocześnie energooszczędny, szczelny w sposób kontrolowany i prawidłowo wentylowany.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego po wymianie okien zaczęły parować szyby?
Nowe okna są znacznie szczelniejsze od starych. Jeżeli nie zamontowano nawiewników, wilgoć powstająca w mieszkaniu nie jest wystarczająco szybko usuwana. Para wodna skrapla się wtedy na chłodniejszych powierzchniach, najczęściej na szybach i obrzeżach okien.
Czy rozszczelnienie okien naprawi wentylację?
Może chwilowo poprawić ciąg, ale nie jest najlepszym rozwiązaniem docelowym. Rozszczelnienie daje niekontrolowany nawiew zależny od wiatru i temperatury. Lepszym rozwiązaniem są prawidłowo dobrane nawiewniki okienne lub ścienne.
Czy nawiewniki wychładzają mieszkanie?
Doprowadzają chłodniejsze powietrze zewnętrzne, więc powodują pewne straty ciepła. Jest to jednak nieodłączny element prawidłowej wentylacji, uwzględniany w bilansie ogrzewania. Nawiewniki ograniczają niekontrolowane wietrzenie i dostarczają powietrze w bardziej uporządkowany sposób.
Czy można zamontować wentylator w kratce wentylacyjnej?
W budynku wielorodzinnym nie powinno się montować wentylatora bez sprawdzenia rodzaju instalacji i uzgodnienia ingerencji w część wspólną. Wentylator może powodować przedmuchy do sąsiednich mieszkań, zakłócić ciąg w innych kanałach i zwiększyć hałas w instalacji.
Dlaczego wentylacja działa po otwarciu okna?
Otwarcie okna uzupełnia brakujące powietrze. Jeżeli po jego otwarciu ciąg na kratce wyraźnie się poprawia, bardzo prawdopodobne jest, że jednym z głównych problemów jest niedostateczny nawiew. Nadal warto jednak sprawdzić drożność kanału i cały system.
