Zacznijmy bez udawania: tak, nawiewniki okienne mogą powodować miejscowe odczucie chłodu i zwiększają straty ciepła związane z wentylacją. Nie da się zimą wprowadzić do mieszkania świeżego powietrza o temperaturze kilku stopni lub poniżej zera i jednocześnie nie zużyć energii na jego ogrzanie.
Nie oznacza to jednak, że nawiewniki są wadą budynku albo niepotrzebnym otworem w nowym oknie. Jest dokładnie odwrotnie. W mieszkaniu z wentylacją grawitacyjną lub mechaniczną wywiewną nawiewniki są jednym z podstawowych elementów całego systemu. Można powiedzieć, że są płucami domu – przez nie powietrze wpływa, a przez kratki w kuchni, łazience i WC powinno być usuwane.
Problem pojawia się wtedy, gdy nawiewnik jest źle dobrany, nieprawidłowo zamontowany, pracuje przy zbyt dużym podciśnieniu albo instalacja ogrzewania nie radzi sobie z rzeczywistymi stratami ciepła. Samo odczucie chłodu przy oknie nie jest jeszcze dowodem, że urządzenie działa źle.
Czy przez nawiewnik naprawdę wpada zimne powietrze?
Oczywiście, że tak. Nawiewnik nie ogrzewa powietrza i w większości przypadków nie ma żadnego wymiennika ciepła. Jego zadaniem jest kontrolowane doprowadzenie powietrza zewnętrznego do pomieszczenia.
Zimą powietrze wpływające przez nawiewnik jest chłodniejsze od powietrza znajdującego się w mieszkaniu. Po wejściu do pomieszczenia miesza się ono z powietrzem wewnętrznym i jest ogrzewane przez instalację centralnego ogrzewania, powierzchnie przegród oraz pozostałe zyski ciepła.
Dlatego prawidłowo zamontowany nawiewnik znajduje się najczęściej w górnej części okna. Strumień powietrza powinien być kierowany w stronę sufitu, gdzie ma możliwość wymieszania się z cieplejszym powietrzem. Jeżeli zimne powietrze jest kierowane bezpośrednio na kanapę, łóżko albo miejsce pracy, komfort użytkowników będzie znacznie gorszy, nawet jeśli ilość doprowadzanego powietrza jest prawidłowa.
Straty ciepła przez nawiewniki powinny być uwzględnione w projekcie ogrzewania
W prawidłowo zaprojektowanym budynku straty wynikające z wymiany powietrza są częścią bilansu cieplnego. Nie oblicza się ich jako strat „przez plastikową obudowę nawiewnika”, ale jako energię potrzebną do ogrzania określonego strumienia powietrza zewnętrznego.
Przepisy dotyczące charakterystyki energetycznej budynków wprost uwzględniają energię tracącą się wraz z powietrzem wentylacyjnym. System ogrzewania jest przy tym rozumiany jako system zapewniający energię zarówno do ogrzewania, jak i wentylacji pomieszczeń.
Dla zobrazowania skali można wykonać proste obliczenie. Jeżeli przez nawiewnik wpływa 30 m³ powietrza na godzinę, a różnica temperatur między mieszkaniem a powietrzem zewnętrznym wynosi 20°C, do ogrzania tego powietrza potrzeba około 200 W mocy cieplnej. Jest to wartość orientacyjna, ale dobrze pokazuje zasadę: strata istnieje, lecz nie jest przypadkowa i powinna być przewidziana w obliczeniach instalacji ogrzewczej.
Nie oznacza to jednak, że w każdym istniejącym budynku wszystko będzie działało idealnie. Sytuacja może się zmienić po wymianie okien, przeróbkach wentylacji, montażu wentylatorów dachowych, zmianie nawiewników, regulacji instalacji grzewczej albo ograniczeniu mocy grzejników. Projekt może też zwyczajnie nie odpowiadać obecnemu sposobowi użytkowania mieszkania.
Nawiewniki nie są dodatkiem. Są częścią wentylacji
Wentylacja grawitacyjna potrzebuje dwóch rzeczy:
- miejsca, przez które powietrze może wpłynąć do mieszkania,
- kanałów, przez które zużyte powietrze może zostać usunięte.
Jeżeli powietrze nie ma którędy napływać, sam sprawny kanał wentylacyjny nie rozwiąże problemu. Powstające w pionie podciśnienie zacznie szukać powietrza przez przypadkowe nieszczelności, drzwi wejściowe, szachty instalacyjne, gniazdka lub inne kanały. W skrajnych przypadkach może dojść także do odwrócenia kierunku przepływu w jednej z kratek.
Aktualne warunki techniczne wskazują, że w pomieszczeniach wyposażonych w wentylację inną niż mechaniczna nawiewna lub nawiewno-wywiewna należy zapewnić dopływ wymaganej ilości powietrza zewnętrznego przez urządzenia nawiewne umieszczone w oknach, drzwiach balkonowych albo innych częściach przegród zewnętrznych.
Wentylacja naturalna wykorzystuje właśnie nawiewniki lub nieszczelności okien do doprowadzania świeżego powietrza, natomiast piony wentylacyjne odpowiadają za usuwanie powietrza zużytego.
Dlatego zaklejenie nawiewników zimą często poprawia komfort tylko pozornie. Przez kilka godzin może być cieplej przy oknie, ale równocześnie ograniczamy działanie całej wentylacji.
Mit: po zamknięciu nawiewników mieszkanie będzie działało lepiej
Po zamknięciu nawiewników rachunki za ogrzewanie mogą nieznacznie spaść, ponieważ ogrzewamy mniej powietrza zewnętrznego. Nie jest to jednak darmowa oszczędność.
W mieszkaniu pozostaje wtedy więcej pary wodnej powstającej podczas kąpieli, gotowania, suszenia prania, mycia podłóg, oddychania i zwykłego użytkowania pomieszczeń. Wzrasta również stężenie dwutlenku węgla i wolniej usuwane są zapachy.
Pierwszym objawem problemu są często zaparowane szyby. Później wilgoć może zacząć wykraplać się na najchłodniejszych fragmentach ścian, nadprożach, ościeżach okiennych albo za meblami. Jeżeli taki stan utrzymuje się przez dłuższy czas, mogą pojawić się warunki sprzyjające rozwojowi pleśni.
Zamykanie nawiewnika nie naprawia więc problemu. Ono tylko przesuwa go z okna na inne elementy mieszkania.
Fakt: w pobliżu nawiewnika może być chłodniej
Nawiewnik powoduje lokalny ruch powietrza. Osoba siedząca bezpośrednio pod oknem może go odczuwać znacznie mocniej niż osoba znajdująca się po drugiej stronie pokoju.
Odczucie chłodu zależy nie tylko od temperatury, ale również od prędkości przepływu powietrza. Nawet jeżeli średnia temperatura w pomieszczeniu wynosi 21°C, silny strumień skierowany na kark lub plecy będzie odbierany jako przeciąg.
Dlatego przy ocenie nawiewnika nie wystarczy przyłożyć do niego dłoni i stwierdzić, że „wieje zimnem”. Trzeba sprawdzić:
- jaki jest rzeczywisty strumień powietrza,
- w którym kierunku jest ono nawiewane,
- jakie podciśnienie występuje w mieszkaniu,
- czy grzejnik pod oknem pracuje prawidłowo,
- czy powietrze ma możliwość przepływu dalej do kuchni, łazienki i WC.
Dopiero taki zestaw informacji pozwala stwierdzić, czy urządzenie działa prawidłowo.
Nawiewniki higrosterowane ograniczają niepotrzebne straty ciepła
Jednym ze sposobów ograniczenia nadmiernego wychładzania jest zastosowanie nawiewników higrosterowanych. Nie ogrzewają one powietrza, ale regulują wielkość otwarcia w zależności od wilgotności względnej wewnątrz pomieszczenia.
Jeżeli w mieszkaniu przebywa więcej osób, suszy się pranie albo wzrasta ilość pary wodnej, nawiewnik otwiera się szerzej. Gdy mieszkanie jest nieużytkowane, a wilgotność spada, przepływ zostaje ograniczony do poziomu minimalnego.
W typowych rozwiązaniach czujnikiem jest taśma poliamidowa, która zmienia swoją długość pod wpływem wilgotności i mechanicznie steruje przepustnicą. Nie wymaga to zasilania elektrycznego. Im wyższa wilgotność wewnętrzna, tym większe otwarcie nawiewnika.
Dzięki temu powietrza wpływa więcej wtedy, gdy jest ono rzeczywiście potrzebne, a mniej wtedy, gdy w pomieszczeniu nie ma dużych zysków wilgoci.
Trzeba jednak pamiętać o ważnej rzeczy: nawiewnik higrosterowany reaguje przede wszystkim na wilgotność, a nie bezpośrednio na temperaturę zewnętrzną. Nie należy go traktować jak termostat, który zamknie dopływ powietrza tylko dlatego, że na zewnątrz jest mróz.
Nawiewnik higrosterowany czy ciśnieniowy?
Nawiewniki higrosterowane dopasowują przepływ do warunków panujących w pomieszczeniu. Nawiewniki ciśnieniowe reagują natomiast na różnicę ciśnienia. Przy silnym wietrze albo wysokim podciśnieniu ograniczają nadmierny wzrost przepływu.
W budynkach narażonych na silne podmuchy wiatru, na wyższych kondygnacjach albo przy mechanicznej wentylacji wywiewnej dobrym rozwiązaniem mogą być nawiewniki łączące regulację higrosterowaną z ograniczeniem maksymalnego przepływu. Takie urządzenia zmniejszają ryzyko sytuacji, w której przy dużej różnicy ciśnienia przez okno zaczyna wpływać znacznie więcej powietrza, niż przewidziano.
Nie ma jednak jednego nawiewnika najlepszego do każdego budynku. Urządzenie powinno być dobrane do rodzaju wentylacji, dostępnego podciśnienia, wymaganej ilości powietrza i parametrów akustycznych elewacji.
Dlaczego nawiewnik czasem wychładza mieszkanie za mocno?
Jeżeli po otwarciu nawiewnika temperatura w całym pokoju gwałtownie spada albo powietrze wpływa z dużą prędkością przez cały czas, warto sprawdzić instalację.
Najczęściej przyczyną jest jedna z poniższych sytuacji.
Zbyt duże podciśnienie
Może być wywołane silnym ciągiem kominowym, wentylatorem dachowym pracującym z nadmierną wydajnością albo nieprawidłowymi nastawami wentylacji mechanicznej wywiewnej.
Uszkodzony lub źle dobrany nawiewnik
Przepustnica może być zablokowana w pozycji maksymalnego otwarcia. Możliwe jest też zastosowanie urządzenia o przepływie niedostosowanym do instalacji.
Nieprawidłowy kierunek nawiewu
Powietrze powinno mieć możliwość rozprzestrzenienia się pod sufitem. Skierowanie strumienia bezpośrednio w dół zwiększa odczucie przeciągu.
Zasłonięty albo nieczynny grzejnik
Grzejnik zamontowany pod oknem tworzy unoszący się strumień ciepłego powietrza, który pomaga mieszać powietrze nawiewane z powietrzem wewnętrznym. Grube zasłony, zabudowa grzejnika, zakręcona głowica albo zapowietrzenie instalacji pogarszają ten efekt.
Nieszczelność okna pomylona z pracą nawiewnika
Powietrze może napływać nie tylko przez nawiewnik, ale także między ramą a ościeżem, przez uszkodzone uszczelki lub niewłaściwie wyregulowane okucia. W takiej sytuacji zamknięcie nawiewnika niewiele zmieni.
Brak drogi przepływu powietrza przez mieszkanie
Powietrze nawiewane do pokoju powinno przepływać w stronę pomieszczeń z kratkami wywiewnymi. Jeżeli drzwi są szczelne i nie mają odpowiednich podcięć lub otworów transferowych, instalacja nie pracuje zgodnie z założeniami.
Fakt: nawiewniki mogą powodować zabrudzenie firanek
To prawda, szczególnie w budynkach znajdujących się przy ruchliwej ulicy, na obszarach o dużym zapyleniu albo tam, gdzie jakość powietrza zewnętrznego jest słaba.
Nawiewnik wprowadza powietrze zewnętrzne, a wraz z nim część znajdującego się w tym powietrzu pyłu. Jeżeli bezpośrednio przy wylocie znajduje się firanka, materiał zaczyna zachowywać się jak prosty filtr zgrubny. Powietrze przechodzi przez tkaninę, a część zanieczyszczeń osadza się na włóknach. Z czasem może powstać wyraźny szary lub czarny ślad.
Nie oznacza to automatycznie, że nawiewnik jest uszkodzony. Często pokazuje jedynie, że przez to miejsce rzeczywiście przepływa powietrze.
Warto jednak pamiętać, że podobne zabrudzenia mogą powstawać również od kurzu znajdującego się wewnątrz mieszkania, dymu papierosowego, świec, intensywnego gotowania oraz konwekcyjnego ruchu powietrza nad grzejnikiem.
Rozwiązaniem może być:
- odsunięcie firanki od wylotu nawiewnika,
- regularne czyszczenie obudowy i wlotu zgodnie z instrukcją producenta,
- zastosowanie nawiewnika z odpowiednim filtrem,
- sprawdzenie, czy filtr nie ograniczył nadmiernie wymaganego przepływu,
- wybór innego miejsca nawiewu, jeżeli pozwala na to projekt wentylacji.
Zwykły nawiewnik nie powinien być automatycznie traktowany jako filtr antysmogowy. Jeżeli zależy nam na filtracji drobnych pyłów, potrzebne jest urządzenie przeznaczone do takiej pracy, z wymiennym wkładem i odpowiednio uwzględnionymi oporami przepływu.
Mit: nawiewniki trzeba zamykać na zimę
Zima jest okresem, w którym wentylacja grawitacyjna działa zazwyczaj najintensywniej. Duża różnica temperatur między wnętrzem budynku a otoczeniem zwiększa ciąg w kanałach. Z tego powodu nawiew przez okna może być bardziej odczuwalny.
Nie oznacza to jednak, że nawiewniki należy zakleić albo całkowicie zamknąć na kilka miesięcy. W ten sposób odcinamy dopływ powietrza potrzebnego do działania wentylacji.
Jeżeli przepływ jest zbyt duży, należy znaleźć przyczynę. Czasem wystarczy prawidłowo ustawić nawiewnik, poprawić kierunek strumienia albo przywrócić pracę grzejnika. W innych przypadkach potrzebna jest regulacja wentylatora dachowego, kontrola podciśnienia lub wymiana nawiewnika na model ciśnieniowy albo dwusystemowy.
Taśma klejąca nie jest regulacją instalacji.
Czy nawiewniki zwiększają rachunki za ogrzewanie?
Tak, ogrzanie świeżego powietrza wymaga energii. Każda wentylacja bez odzysku ciepła wiąże się ze stratami wentylacyjnymi. Dotyczy to nawiewników okiennych, rozszczelnionych okien, okresowego wietrzenia, wentylacji grawitacyjnej i mechanicznej wywiewnej.
Pytanie nie powinno więc brzmieć: „jak całkowicie zlikwidować straty?”, lecz: jak doprowadzić tyle powietrza, ile jest potrzebne, i nie więcej.
Do tego służy prawidłowe dobranie nawiewników, regulacja instalacji oraz rozwiązania sterowane zapotrzebowaniem. Wentylacja higrosterowana dostosowuje przepływ do wilgotności, dzięki czemu może ograniczać niepotrzebną wymianę powietrza w czasie, gdy pomieszczenia są mniej użytkowane.
Jeżeli celem jest znaczące ograniczenie strat ciepła, rozwiązaniem systemowym jest wentylacja mechaniczna nawiewno-wywiewna z odzyskiem ciepła. Jest to jednak zupełnie inny rodzaj instalacji, którego nie zastąpi sam nawiewnik okienny.
Jak prawidłowo korzystać z nawiewników zimą?
Najlepiej pozostawić urządzenie w pozycji automatycznej albo roboczej przewidzianej przez producenta. Nie należy go zaklejać, wypełniać watą ani demontować wewnętrznej przepustnicy.
Warto również:
- nie zasłaniać nawiewnika grubą zasłoną,
- zapewnić prawidłową pracę grzejnika pod oknem,
- regularnie usuwać kurz z obudowy,
- sprawdzić podcięcia i otwory w drzwiach wewnętrznych,
- nie zasłaniać kratek wentylacyjnych,
- obserwować wilgotność i skraplanie wody na oknach.
Jeżeli pomimo otwartych nawiewników na szybach stale wykrapla się woda, problem nie musi dotyczyć samych urządzeń nawiewnych. Przyczyną może być niedrożny pion, za mała wydajność wentylacji, niesprawny wentylator dachowy, zbyt małe podcięcia drzwiowe albo nadmierna produkcja pary wodnej. W takiej sytuacji warto wykonać pomiary wentylacji i sprawdzić cały układ nawiew–przepływ–wywiew.
Kiedy zimne powietrze z nawiewnika powinno nas zaniepokoić?
Kontrolę instalacji warto zlecić, gdy:
- z nawiewnika przez cały czas wydobywa się bardzo silny strumień,
- urządzenie głośno świszczy,
- powietrze jest kierowane bezpośrednio na użytkowników,
- po otwarciu nawiewników temperatura w całym mieszkaniu wyraźnie spada,
- w mieszkaniu pojawiają się przedmuchy między pomieszczeniami,
- z kratek wentylacyjnych napływają zapachy od sąsiadów,
- pomimo otwartych nawiewników na oknach nadal wykrapla się woda,
- po zamknięciu drzwi przepływ powietrza całkowicie zanika.
Podczas diagnostyki nie powinno się oceniać wyłącznie samego nawiewnika. Trzeba sprawdzić całą drogę przepływu powietrza: od elewacji i nawiewników, przez pokoje i otwory transferowe, aż po kratki, piony oraz urządzenia wywiewne na dachu.
Czy nawiewniki okienne wychładzają mieszkanie? Podsumowanie
Nawiewniki okienne powodują straty ciepła, ponieważ doprowadzają zimą chłodne powietrze zewnętrzne. Jest to jednak normalny i przewidziany element działania wentylacji, a nie wada urządzenia.
W prawidłowo zaprojektowanym budynku energia potrzebna do ogrzania powietrza wentylacyjnego powinna być uwzględniona w bilansie cieplnym. Nawiewniki mają doprowadzić odpowiednią ilość powietrza, aby kratki wentylacyjne mogły skutecznie usuwać wilgoć, zapachy i powietrze zużyte.
Dla ograniczenia niepotrzebnych strat można stosować nawiewniki higrosterowane, ciśnieniowe lub dwusystemowe. Jeżeli jednak z nawiewnika wieje zbyt mocno, nie należy od razu go zaklejać. Najpierw trzeba sprawdzić podciśnienie, rzeczywisty przepływ, stan ogrzewania oraz pracę całej instalacji wentylacyjnej.
Nawiewnik powinien lekko wychładzać napływające powietrze, ponieważ taka jest fizyka wentylacji. Nie powinien natomiast powodować stałego przeciągu i uniemożliwiać normalnego korzystania z pomieszczenia.
