Podczas wykonywania przeglądów ochrony przeciwpożarowej bardzo często spotykam się z pytaniem: czy oświetlenie awaryjne trzeba sprawdzać co roku, czy wystarczy kontrola instalacji elektrycznej wykonywana raz na kilka lat?
Wiele osób nadal traktuje oświetlenie awaryjne jako zwykłą instalację elektryczną. Jest to błędne podejście. Oczywiście samo urządzenie jest zasilane energią elektryczną, jednak jego funkcja jest zupełnie inna – ma zapewnić bezpieczeństwo ludzi podczas sytuacji awaryjnej, pożaru lub zaniku podstawowego zasilania.
Z tego powodu oświetlenie ewakuacyjne traktowane jest jako urządzenie przeciwpożarowe i podlega obowiązkowym przeglądom oraz konserwacji na zasadach określonych dla urządzeń ochrony przeciwpożarowej.
Czy przegląd oświetlenia awaryjnego wykonuje się raz w roku?
Tak. Podstawowym obowiązkiem właściciela lub zarządcy budynku jest zapewnienie, aby urządzenia przeciwpożarowe były sprawne technicznie i poddawane okresowym przeglądom.
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji dotyczącym ochrony przeciwpożarowej budynków, urządzenia przeciwpożarowe należy poddawać przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z zasadami określonymi przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku.
Oznacza to, że oświetlenie awaryjne i ewakuacyjne powinno być sprawdzane minimum raz na 12 miesięcy.
Warto tutaj podkreślić jedną rzecz – nie jest to ten sam przegląd, co okresowa kontrola instalacji elektrycznej wynikająca z art. 62 Prawa budowlanego. Podczas kontroli instalacji elektrycznej sprawdzane są między innymi przewody, zabezpieczenia czy rezystancja izolacji. Natomiast podczas przeglądu oświetlenia awaryjnego sprawdzamy, czy w przypadku zagrożenia ludzie rzeczywiście będą mogli bezpiecznie opuścić budynek.
Jakie przepisy i normy dotyczą oświetlenia awaryjnego?
W praktyce przy wykonywaniu przeglądów korzysta się z kilku podstawowych dokumentów.
Najważniejsze z nich to:
- Rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów – określa obowiązek wykonywania przeglądów urządzeń przeciwpożarowych,
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – określa wymagania dotyczące stosowania oświetlenia awaryjnego,
- PN-EN 1838 – Zastosowania oświetlenia. Oświetlenie awaryjne – opisuje wymagania dotyczące parametrów oświetlenia,
- PN-EN 50172 – Systemy awaryjnego oświetlenia ewakuacyjnego – określa zasady eksploatacji, kontroli i dokumentowania pracy systemu.
Normy nie zastępują przepisów prawa, ale pokazują, jak prawidłowo wykonać instalację, pomiary oraz późniejszą eksploatację.
Na czym polega przegląd oświetlenia awaryjnego?
Dobry przegląd nie polega tylko na przejściu przez korytarz i sprawdzeniu, czy zielona oprawa świeci.
Podczas kontroli sprawdzamy między innymi:
- stan techniczny opraw,
- poprawność działania trybu awaryjnego,
- czas przełączenia po zaniku napięcia,
- stan akumulatorów,
- poprawność oznakowania dróg ewakuacyjnych,
- zabrudzenie kloszy,
- uszkodzenia mechaniczne,
- aktualność opisów i oznaczeń,
- wyniki wcześniejszych kontroli.
W przypadku opraw wyposażonych w autotest sprawdzamy również zapisane wyniki kontroli oraz ewentualne komunikaty o błędach.
Jak wykonuje się pomiary oświetlenia awaryjnego?
Sam fakt, że oprawa świeci, nie oznacza jeszcze, że instalacja spełnia wymagania.
Podczas przeglądu wykonuje się pomiary natężenia oświetlenia przy wykorzystaniu luksomierza.
Pomiar wykonuje się w warunkach pracy awaryjnej, czyli po odłączeniu podstawowego zasilania. Sprawdzamy wtedy rzeczywiste parametry światła, jakie będzie dostępne podczas awarii.
Pomiary wykonuje się między innymi:
- wzdłuż dróg ewakuacyjnych,
- na schodach,
- przy wyjściach ewakuacyjnych,
- przy zmianach kierunku drogi ewakuacyjnej,
- przy urządzeniach przeciwpożarowych.
Bardzo częstym błędem jest montowanie dużej liczby opraw bez sprawdzenia ich rzeczywistego efektu. Sama liczba opraw nie gwarantuje prawidłowego oświetlenia. Liczy się miejsce montażu, wysokość, rozsył światła oraz wykonane pomiary.
Ile luksów powinno być na drodze ewakuacyjnej?
Wymagania dotyczące natężenia oświetlenia określa norma PN-EN 1838.
Dla dróg ewakuacyjnych wymagane jest:
minimum 1 lx w osi drogi ewakuacyjnej.
Oznacza to, że osoba poruszająca się korytarzem lub przejściem ewakuacyjnym musi mieć zapewnione światło pozwalające bezpiecznie znaleźć wyjście.
W przypadku przestrzeni otwartych, gdzie występuje ryzyko paniki, wymagane jest:
minimum 0,5 lx na poziomie podłogi.
Dotyczy to między innymi większych pomieszczeń, holi czy przestrzeni, w których ludzie mogą mieć problem z określeniem kierunku wyjścia.
Oświetlenie przy hydrantach, gaśnicach i urządzeniach bezpieczeństwa
Nie można zapominać, że oświetlenie awaryjne ma nie tylko pomóc w ucieczce z budynku.
W sytuacji zagrożenia często konieczne jest odnalezienie sprzętu przeciwpożarowego.
Dlatego szczególne miejsca wymagające dodatkowego oświetlenia to między innymi:
- hydranty wewnętrzne,
- gaśnice,
- ręczne ostrzegacze pożarowe,
- punkty pierwszej pomocy,
- urządzenia służące do ochrony przeciwpożarowej.
W tych miejscach norma PN-EN 1838 wskazuje wymaganie natężenia oświetlenia na poziomie minimum 5 lx.
Chodzi o to, aby użytkownik budynku nie musiał szukać gaśnicy lub hydrantu po omacku podczas zadymienia albo zaniku zasilania.
Jak długo powinny działać akumulatory w oświetleniu awaryjnym?
Jednym z najważniejszych elementów każdego przeglądu jest sprawdzenie czasu pracy opraw na zasilaniu awaryjnym.
Każda oprawa posiada akumulator, który po zaniku napięcia podstawowego powinien zapewnić wymagany czas działania.
Czas ten nie jest zawsze taki sam dla każdego budynku. Wynika przede wszystkim z:
- przeznaczenia obiektu,
- kategorii budynku,
- liczby osób przebywających w obiekcie,
- warunków ewakuacji,
- dokumentacji projektowej.
W praktyce w wielu obiektach spotyka się oprawy z czasem podtrzymania:
- 1 godzina (60 minut) – najczęściej stosowane rozwiązanie w typowych budynkach,
- 2 godziny (120 minut) – stosowane tam, gdzie wymagania dla obiektu są wyższe,
- 3 godziny (180 minut) – spotykane w obiektach wymagających dłuższego zapewnienia bezpieczeństwa.
Podczas testu pełnego czasu pracy sprawdza się, czy po wymaganym okresie oprawy nadal zapewniają wymagane parametry.
Jeżeli akumulator rozładowuje się zbyt szybko, oprawa gaśnie przed zakończeniem próby albo nie osiąga wymaganych parametrów świetlnych – oznacza to konieczność wymiany akumulatora lub naprawy urządzenia.
Jak często powinno wykonywać się testy oświetlenia awaryjnego?
Oprócz corocznego przeglądu warto pamiętać o bieżącej kontroli systemu.
Zgodnie z zasadami eksploatacji określonymi w PN-EN 50172 wykonuje się między innymi:
- regularne testy funkcjonalne działania opraw,
- okresowe testy czasu podtrzymania,
- kontrolę stanu akumulatorów,
- prowadzenie dokumentacji eksploatacyjnej.
W większych obiektach często stosuje się systemy centralnego monitoringu, które automatycznie kontrolują stan opraw i zapisują wyniki.
Najczęstsze błędy podczas kontroli oświetlenia awaryjnego
Podczas przeglądów najczęściej spotykamy kilka powtarzających się problemów:
Uszkodzone akumulatory
Oprawa może wyglądać na sprawną, ale po zaniku napięcia działa tylko kilka minut.
Brak rzeczywistych pomiarów
Samo sprawdzenie, czy oprawa świeci, nie potwierdza spełnienia wymagań.
Nieprawidłowe rozmieszczenie opraw
Czasami oprawy są zamontowane w miejscach, które nie zapewniają właściwego doświetlenia drogi ewakuacyjnej.
Brak dokumentacji
Brak protokołów i zapisów z kontroli może być problemem podczas kontroli PSP.
Sprawdź zakres i umów przegląd oświetlenia awaryjnego w Krakowie.
Podsumowanie
Oświetlenie awaryjne jest jednym z tych elementów ochrony przeciwpożarowej, o których często przypominamy sobie dopiero podczas kontroli albo awarii zasilania.
Prawidłowo wykonany przegląd powinien obejmować nie tylko sprawdzenie działania opraw, ale również pomiary natężenia oświetlenia, kontrolę akumulatorów oraz ocenę całego systemu pod kątem bezpieczeństwa użytkowników.
Dla zarządcy budynku najważniejsza informacja jest prosta: oświetlenie awaryjne należy traktować jako urządzenie przeciwpożarowe i wykonywać jego przeglądy minimum raz w roku.
Regularna kontrola pozwala uniknąć problemów podczas kontroli organów ochrony przeciwpożarowej, ale przede wszystkim zapewnia, że w sytuacji zagrożenia droga ewakuacji będzie rzeczywiście widoczna.
