Serwis urządzeń i instalacji przeciwpożarowych – jakie uprawnienia są wymagane?

Pytanie o to, kto może wykonywać przeglądy i konserwacje urządzeń przeciwpożarowych, wraca regularnie przy obsłudze budynków mieszkalnych, biurowych, garaży podziemnych, hal produkcyjnych czy obiektów użyteczności publicznej.

Problem polega na tym, że przepisy nie wskazują jednego prostego dokumentu, który dawałby uprawnienie do serwisowania wszystkich urządzeń przeciwpożarowych. Nie istnieje jeden państwowy certyfikat pozwalający tej samej osobie kontrolować centralę sygnalizacji pożaru, instalację tryskaczową, wentylatory oddymiające, klapy przeciwpożarowe, oświetlenie ewakuacyjne i pompownię przeciwpożarową.

Nie oznacza to jednak, że taki przegląd może wykonać każdy.

Brak jednego rodzaju ustawowych uprawnień nie zwalnia właściciela lub zarządcy z obowiązku wyboru osób, które rzeczywiście znają dane urządzenie, potrafią wykonać wszystkie wymagane próby i mogą udokumentować swoje kwalifikacje.

W praktyce trzeba rozdzielić trzy zagadnienia:

• kto odpowiada za zapewnienie przeglądów,
• kto może technicznie wykonać serwis konkretnego urządzenia,
• kto odpowiada za dokumentację i wpis do książki obiektu budowlanego.

Dopiero takie rozdzielenie pozwala prawidłowo odpowiedzieć na pytanie o wymagane kwalifikacje.

Kto odpowiada za sprawność urządzeń przeciwpożarowych?

Podstawowe obowiązki właściciela budynku określa art. 4 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej.

Właściciel budynku, obiektu budowlanego lub terenu ma między innymi obowiązek:

• przestrzegać wymagań przeciwpożarowych,
• wyposażyć obiekt w wymagane urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice,
• zapewnić ich przeglądy techniczne, konserwacje i naprawy,
• zapewnić osobom przebywającym w budynku bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji,
• przygotować obiekt do prowadzenia akcji ratowniczej.

Przeglądy, konserwacje i naprawy muszą być zorganizowane w sposób gwarantujący sprawne i niezawodne funkcjonowanie urządzeń. Nie chodzi więc wyłącznie o zamówienie usługi i otrzymanie protokołu. Obowiązek zostanie prawidłowo wykonany dopiero wtedy, gdy kontrola obejmie rzeczywisty zakres urządzeń znajdujących się w obiekcie, zostanie przeprowadzona przez kompetentne osoby, a wykryte usterki będą usuwane.

Kiedy odpowiedzialność przejmuje zarządca?

Odpowiedzialność za realizację obowiązków przeciwpożarowych może zostać w całości lub części powierzona zarządcy albo użytkownikowi obiektu.

Powinno to wynikać z umowy określającej zakres zarządzania lub użytkowania budynku. W praktyce oznacza to, że umowa z zarządcą powinna jasno wskazywać, kto odpowiada za:

• prowadzenie wykazu urządzeń przeciwpożarowych,
• kontrolowanie terminów przeglądów,
• wybór wykonawców,
• udostępnianie dokumentacji technicznej,
• sprawdzanie zakresu protokołów,
• zlecanie napraw,
• weryfikowanie wykonania zaleceń,
• aktualizowanie instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• dokonywanie wymaganych wpisów do książki obiektu budowlanego.

Brak takiego podziału bardzo często prowadzi do sytuacji, w której przegląd formalnie został wykonany, ale nikt nie sprawdził jego zakresu, nie przeanalizował usterek i nie zlecił napraw.

Jak często wykonuje się przeglądy urządzeń przeciwpożarowych?

Szczegółowe wymagania wynikają z § 3 rozporządzenia MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów.

Urządzenia przeciwpożarowe oraz gaśnice powinny być poddawane przeglądom technicznym i konserwacji zgodnie z:

• Polskimi Normami dotyczącymi danego rodzaju urządzeń,
• dokumentacją techniczno-ruchową,
• instrukcjami obsługi i konserwacji opracowanymi przez producenta.

Terminy przeglądów określa producent, jednak kontrola nie może być wykonywana rzadziej niż raz w roku. Roczny termin jest zatem terminem maksymalnym, a nie uniwersalną częstotliwością właściwą dla każdego systemu.

Jeżeli producent przewidział kontrolę raz na miesiąc, raz na kwartał albo co sześć miesięcy, zarządca powinien stosować wskazaną częstotliwość.

Osobny wymóg dotyczy węży stanowiących wyposażenie hydrantów wewnętrznych. Powinny być one raz na pięć lat poddawane próbie ciśnieniowej na maksymalne ciśnienie robocze.

Jakie urządzenia przeciwpożarowe wymagają przeglądów?

Przepisy posługują się szeroką definicją urządzeń przeciwpożarowych. Są to urządzenia stałe lub półstałe, uruchamiane ręcznie albo automatycznie, służące do:

• zapobiegania powstaniu pożaru,
• wykrywania pożaru,
• zwalczania pożaru,
• ograniczania jego skutków.

Katalog zawarty w rozporządzeniu ma charakter otwarty. Oznacza to, że nie ogranicza się wyłącznie do urządzeń wymienionych z nazwy.

W zależności od wyposażenia i przeznaczenia budynku przeglądom podlegają między innymi:

Systemy sygnalizacji pożarowej

Do systemu sygnalizacji pożarowej należą między innymi:

• centrale sygnalizacji pożarowej,
• czujki dymu, temperatury i czujki wielosensorowe,
• moduły wejść i wyjść,
• sygnalizatory optyczne i akustyczne,
• elementy transmisji alarmów i sygnałów uszkodzeniowych,
• ręczne ostrzegacze pożarowe, czyli przyciski ROP,
• zasilacze i baterie akumulatorów.

ROP nie jest więc samodzielnym systemem przeciwpożarowym, lecz jednym z podstawowych elementów systemu sygnalizacji pożarowej. Podczas przeglądu należy sprawdzić nie tylko działanie samego przycisku, ale również przekazanie sygnału do centrali i uruchomienie zaprogramowanych funkcji.

Dźwiękowe systemy ostrzegawcze

Przeglądy obejmują centrale DSO, wzmacniacze, linie głośnikowe, mikrofony strażaka, źródła zasilania rezerwowego oraz współpracę systemu z centralą sygnalizacji pożarowej.

Samo odtworzenie komunikatu z jednego głośnika nie jest pełnym przeglądem systemu. Trzeba potwierdzić działanie stref, linii głośnikowych, zasilania i automatycznego uruchomienia zgodnie ze scenariuszem pożarowym.

Stałe i półstałe urządzenia gaśnicze

Do tej grupy należą między innymi:

• instalacje tryskaczowe,
• instalacje zraszaczowe,
• instalacje mgły wodnej,
• urządzenia gaśnicze gazowe,
• instalacje pianowe,
• urządzenia proszkowe,
• instalacje zabezpieczające określone maszyny lub strefy,
• urządzenia inertyzujące.

Zakres przeglądu zależy od rodzaju środka gaśniczego i budowy instalacji. Może obejmować kontrolę zbiorników, armatury, pomp, zaworów, tryskaczy, dysz, rurociągów, czujników, automatyki, sygnalizacji oraz współpracy z innymi systemami.

Hydranty i instalacje wodociągowe przeciwpożarowe

Kontroli podlegają:

• hydranty wewnętrzne,
• zawory hydrantowe,
• węże i prądownice,
• hydranty zewnętrzne,
• rurociągi instalacji przeciwpożarowej,
• pompy i wyposażenie pompowni przeciwpożarowych,
• zbiorniki wody przeciwpożarowej,
• układy automatycznego uruchamiania pomp.

Przegląd nie powinien ograniczać się do sprawdzenia, czy szafka hydrantowa jest kompletna. Trzeba zweryfikować między innymi stan techniczny wyposażenia, przepływ, ciśnienie oraz gotowość całego układu do pracy.

Instalacje oświetlenia ewakuacyjnego

Rozporządzenie zalicza do urządzeń przeciwpożarowych instalacje oświetlenia ewakuacyjnego.

W języku potocznym często używa się szerszego określenia „oświetlenie awaryjne”. Trzeba jednak pamiętać, że oświetlenie awaryjne może obejmować różne funkcje. Z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowej szczególne znaczenie ma oświetlenie ewakuacyjne, które umożliwia bezpieczne opuszczenie budynku po zaniku oświetlenia podstawowego.

Przegląd powinien obejmować między innymi:

• sprawdzenie zadziałania po zaniku zasilania,
• kontrolę opraw i znaków kierunkowych,
• test wymaganej autonomii,
• ocenę stanu akumulatorów,
• kontrolę systemu centralnej baterii, jeżeli występuje,
• weryfikację sygnalizacji uszkodzeń,
• okresowe pomiary natężenia oświetlenia.

Przeciwpożarowe klapy odcinające

Klapy przeciwpożarowe znajdują się najczęściej na kanałach wentylacyjnych przechodzących przez granice stref pożarowych.

Podczas przeglądu należy sprawdzić między innymi:

• stan mechaniczny klapy,
• czystość przegrody i obudowy,
• działanie siłownika lub mechanizmu wyzwalającego,
• zamknięcie klapy po otrzymaniu sygnału,
• sygnalizację położenia,
• współpracę z centralą i systemem wentylacji,
• możliwość ponownego otwarcia,
• oznakowanie i dostęp serwisowy.

Sprawdzenie samego siłownika bez potwierdzenia zamknięcia przegrody nie daje pewności, że klapa rzeczywiście spełni swoją funkcję podczas pożaru.

Systemy oddymiania

Do urządzeń oddymiających zaliczamy między innymi:

• wentylatory oddymiające,
• klapy dymowe,
• okna oddymiające,
• centrale sterujące,
• siłowniki,
• czujki i przyciski oddymiania,
• przewody i elementy zasilania,
• urządzenia napowietrzające,
• elementy automatyki.

W budynkach z mechanicznym oddymianiem garaży przegląd systemu oddymiania powinien obejmować również wentylatory strumieniowe, przepustnice, klapy, detekcję pożaru, tablice sterujące oraz realizację scenariusza pożarowego.

Samo uruchomienie pojedynczego wentylatora nie jest sprawdzeniem systemu oddymiania.

Systemy różnicowania ciśnień

Systemy zapobiegania zadymieniu klatek schodowych i dróg ewakuacyjnych wymagają kontroli całego układu, w tym:

• wentylatorów,
• central sterujących,
• przetworników ciśnienia,
• klap i przepustnic,
• drzwi na drogach ewakuacyjnych,
• źródeł zasilania,
• automatyki,
• wartości różnicy ciśnień,
• siły potrzebnej do otwarcia drzwi.

System może uruchamiać się prawidłowo, a mimo to nie zapewniać wymaganych warunków ewakuacji. Dlatego niezbędne są również pomiary.

Kurtyny dymowe

Przegląd kurtyn dymowych powinien obejmować między innymi mechanizm opuszczania, prowadnice, krańcówki, zasilanie, sterowanie, stan materiału kurtyny oraz współpracę z systemem sygnalizacji pożarowej.

Sterowane drzwi i bramy przeciwpożarowe

Drzwi, bramy i inne zamknięcia przeciwpożarowe są urządzeniami przeciwpożarowymi, jeżeli zostały wyposażone w system sterowania.

Kontroli wymagają między innymi:

• elektrotrzymacze,
• samozamykacze,
• siłowniki,
• centrale sterujące,
• czujniki położenia,
• mechanizmy zamykające,
• elementy współpracujące z SSP,
• możliwość pełnego i swobodnego zamknięcia.

Drzwi oznaczone jako przeciwpożarowe, które są klinowane albo nie domykają się z powodu uszkodzonego samozamykacza, nie spełniają swojej funkcji.

Przeciwpożarowy wyłącznik prądu

Przeglądom powinien podlegać przeciwpożarowy wyłącznik prądu, a nie dowolny główny wyłącznik instalacji elektrycznej.

PWP powinien odcinać dopływ energii elektrycznej do odpowiednich obwodów budynku, z wyjątkiem obwodów zasilających urządzenia, których funkcjonowanie jest niezbędne podczas pożaru.

Kontrola powinna obejmować nie tylko sam przycisk, ale cały układ:

• urządzenie uruchamiające,
• przewody sterownicze,
• aparat wykonawczy,
• sygnalizację,
• zakres odłączanych obwodów,
• pozostawienie zasilania urządzeń pożarowych,
• oznakowanie i dostępność.

Dźwigi dla ekip ratowniczych

Dźwigi przeznaczone dla ekip ratowniczych również znajdują się w katalogu urządzeń przeciwpożarowych. Ich przegląd powinien uwzględniać działanie w trybie pożarowym, współpracę z SSP, zjazd na przystanek podstawowy, sterowanie przez ekipę ratowniczą, zasilanie oraz inne funkcje wynikające z projektu i dokumentacji urządzenia.

Urządzenia zabezpieczające przed wybuchem

Do tej grupy mogą należeć między innymi:

• systemy detekcji gazów i par palnych,
• urządzenia odciążające wybuch,
• systemy tłumienia wybuchu,
• układy odcinające,
• urządzenia zapobiegające przeniesieniu wybuchu,
• automatyka uruchamiająca wentylację lub odłączająca instalacje technologiczne.

O tym, czy konkretny system jest urządzeniem przeciwpożarowym, decyduje jego funkcja, dokumentacja projektowa i sposób włączenia do zabezpieczenia obiektu.

Systemy związane ze stanowiskami ładowania samochodów elektrycznych

Nie każdy system monitorujący ładowarki samochodowe jest automatycznie urządzeniem przeciwpożarowym.

Zwykły system informujący o zużyciu energii, zajętości stanowiska albo stanie ładowania pełni przede wszystkim funkcję eksploatacyjną.

Inaczej należy ocenić system, który zgodnie z projektem, scenariuszem pożarowym lub instrukcją bezpieczeństwa pożarowego:

• wykrywa zadymienie lub wzrost temperatury w strefie ładowania,
• uruchamia alarm pożarowy,
• odłącza zasilanie ładowarek,
• uruchamia wentylację lub oddymianie,
• przekazuje sygnał do systemu sygnalizacji pożaru,
• steruje innymi urządzeniami ograniczającymi skutki zdarzenia.

Jeżeli system pełni funkcję zapobiegania pożarowi, jego wykrywania lub ograniczania skutków, powinien być traktowany jako element zabezpieczenia przeciwpożarowego i kontrolowany zgodnie z projektem oraz dokumentacją producenta.

Czy przegląd urządzeń ppoż. jest kontrolą z art. 62 Prawa budowlanego?

Nie należy utożsamiać przeglądów urządzeń przeciwpożarowych z kontrolami okresowymi budynku wykonywanymi na podstawie art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego.

Są to odrębne czynności.

Obowiązek zapewnienia przeglądów urządzeń przeciwpożarowych wynika z ustawy o ochronie przeciwpożarowej i rozporządzenia MSWiA. Prawo budowlane nakazuje natomiast dokumentować ich wykonanie w książce obiektu budowlanego.

Zgodnie z art. 60a pkt 5 Prawa budowlanego w KOB zamieszcza się informacje dotyczące:

• przeglądów technicznych,
• konserwacji,
• napraw urządzeń przeciwpożarowych,
• imion i nazwisk osób, które wykonały te czynności.

Art. 60a pkt 3 dotyczy natomiast kontroli okresowych z art. 62 ust. 1. Nie należy zamiennie stosować tych dwóch podstaw prawnych.

Kto dokonuje wpisu do książki obiektu budowlanego?

Serwisant urządzenia przeciwpożarowego nie dokonuje automatycznie wpisu do KOB tylko dlatego, że przeprowadził przegląd.

Osoby przeprowadzające kontrole okresowe z art. 62 ust. 1 dokonują wpisów dotyczących tych kontroli. Natomiast informacje o przeglądach, konserwacjach i naprawach urządzeń przeciwpożarowych wprowadza właściciel, zarządca albo osoba wskazana do prowadzenia książki obiektu budowlanego.

Wpis powinien zostać dokonany niezwłocznie, nie później niż w ciągu siedmiu dni od zdarzenia, którego dotyczy.

W praktyce wygląda to następująco:

1. Serwisant wykonuje przegląd i sporządza protokół.
2. W protokole wskazuje się osoby, które rzeczywiście wykonały prace.
3. Zarządca albo osoba prowadząca KOB wprowadza informację o przeglądzie.
4. Dokumentacja serwisowa jest przechowywana przez właściciela lub zarządcę.

Sam wpis do KOB nie potwierdza jeszcze, że przegląd został przeprowadzony prawidłowo. Książka dokumentuje wykonanie czynności, ale nie legalizuje pracy osoby, która nie posiadała odpowiednich kwalifikacji.

Kto może wykonywać przeglądy i konserwacje urządzeń przeciwpożarowych?

To najważniejsze pytanie z punktu widzenia zarządcy.

Art. 4 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej wskazuje, że czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.

Ustawa nie określa jednak jednego rodzaju państwowych uprawnień wspólnych dla wszystkich techników serwisujących urządzenia przeciwpożarowe.

Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej wyjaśnia, że przepisy nie wskazują konkretnego uprawnienia, które musi mieć każda osoba wykonująca przegląd techniczny urządzenia przeciwpożarowego lub gaśnicy. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności.

Prace powinny wykonywać osoby posiadające rzeczywiste kwalifikacje umożliwiające ich prawidłowe wykonanie zgodnie z zasadami wiedzy technicznej. KG PSP zwraca również uwagę na możliwość odpowiedzialności cywilnej i karnej za nierzetelnie przeprowadzony przegląd.

W jaki sposób potwierdza się kwalifikacje serwisanta?

Przeglądy techniczne, konserwacje i naprawy urządzeń przeciwpożarowych powinny wykonywać osoby posiadające odpowiednie i udokumentowane kwalifikacje do obsługi danego rodzaju urządzenia.

Kwalifikacje te mogą być potwierdzone w szczególności przez:

• szkolenie producenta,
• certyfikat ukończenia szkolenia,
• imienne upoważnienie serwisowe,
• autoryzację producenta,
• doświadczenie przy konkretnym rodzaju systemu,
• odpowiednie wykształcenie techniczne,
• znajomość dokumentacji techniczno-ruchowej,
• znajomość instrukcji obsługi i konserwacji,
• znajomość właściwych norm,
• kwalifikacje elektryczne, pomiarowe lub inne wymagane przy danych pracach,
• dostęp do właściwego sprzętu diagnostycznego i oprogramowania serwisowego.

Jeżeli DTR, instrukcja obsługi albo instrukcja konserwacji określa dodatkowe wymagania wobec personelu, przegląd powinien wykonywać personel spełniający te wymagania. Jeżeli producent wymaga autoryzowanego serwisu albo osoby posiadającej aktualne potwierdzenie przeszkolenia, zarządca powinien zlecić prace właśnie takiemu wykonawcy.

Stanowisko KG PSP potwierdza, że wymagania wobec serwisantów są często określane przez producentów w instrukcjach, dokumentacji techniczno-ruchowej oraz poprzez szkolenia i wydawanie odpowiednich upoważnień lub certyfikatów.

Czy wystarczy jakiekolwiek wykształcenie techniczne?

Nie.

Samo ukończenie szkoły elektrycznej, mechanicznej lub sanitarnej nie oznacza automatycznie, że dana osoba jest przygotowana do serwisowania każdego urządzenia przeciwpożarowego.

Elektryk może posiadać kwalifikacje do wykonywania określonych prac przy zasilaniu lub pomiarach, ale nie musi znać:

• programu konkretnej centrali SSP,
• procedury testowania systemu DSO,
• zasad pracy instalacji tryskaczowej,
• scenariusza oddymiania garażu,
• sposobu regulacji systemu różnicowania ciśnień,
• wymagań dotyczących instalacji gaszenia gazem.

Podobnie serwisant wentylacji może znać budowę wentylatora i klapy, ale nie musi posiadać kwalifikacji do wykonywania pomiarów elektrycznych albo ingerowania w centralę sygnalizacji pożarowej.

Przy rozbudowanych systemach prawidłowy przegląd często wymaga współpracy kilku osób posiadających różne specjalizacje.

Czy przegląd może wykonać osoba, która tylko obejrzała instrukcję lub film?

Nie.

Obejrzenie filmu instruktażowego albo pobranie instrukcji z internetu nie jest potwierdzeniem kwalifikacji.

Taka osoba nie jest w stanie wykazać, że:

• została przeszkolona w zakresie danego systemu,
• zna pełną procedurę przeglądu,
• potrafi prawidłowo ocenić wyniki prób,
• zna wymagania producenta i norm,
• rozumie współpracę systemu z innymi instalacjami,
• potrafi rozpoznać usterkę wpływającą na bezpieczeństwo,
• ponosi świadomą odpowiedzialność za podpisany protokół.

Nie oznacza to, że o kwalifikacjach decyduje wyłącznie pierwszy wyuczony zawód. Osoba, która pierwotnie wykonywała zupełnie inny zawód, może później zdobyć odpowiednie wykształcenie, praktykę i szkolenia techniczne.

Decydujące jest aktualne, rzeczywiste i udokumentowane przygotowanie do obsługi konkretnego urządzenia.

Czy serwisant musi być inspektorem ochrony przeciwpożarowej?

Nie każdy technik wykonujący przegląd konkretnego urządzenia musi posiadać uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej.

Inspektor ppoż. posiada wiedzę potrzebną między innymi do organizowania i nadzorowania realizacji obowiązków przeciwpożarowych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że zna budowę, oprogramowanie i procedurę serwisową każdego urządzenia znajdującego się na rynku.

Z drugiej strony technik przeszkolony przez producenta może bardzo dobrze znać konkretną centralę, klapę lub wentylator, ale nie musi być przygotowany do całościowej oceny organizacji ochrony przeciwpożarowej w budynku.

Dlatego nie należy stawiać znaku równości pomiędzy inspektorem ppoż. a serwisantem technicznym.

Art. 4 ust. 2a i 2b – czym różnią się kwalifikacje?

Ustawa o ochronie przeciwpożarowej rozróżnia zakres wykonywanych czynności.

Art. 4 ust. 2a dotyczy szerszych czynności związanych z zapobieganiem powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożaru. W tym przypadku ustawa wskazuje kwalifikacje związane między innymi z zawodem inżyniera pożarnictwa oraz określonym wykształceniem z zakresu bezpieczeństwa pożarowego.

Art. 4 ust. 2b dotyczy osób wykonujących czynności wyłącznie w zakresie obowiązków właściciela, zarządcy lub użytkownika wynikających z art. 4 ust. 1. Osoby te powinny posiadać co najmniej wykształcenie średnie lub średnie branżowe oraz:

• uprawnienia inspektora ochrony przeciwpożarowej albo
• kwalifikacje do wykonywania zawodu technik pożarnictwa.

Przepis ten ma szczególne znaczenie dla osób, którym właściciel lub zarządca powierza organizowanie i nadzorowanie realizacji obowiązków przeciwpożarowych.

Nie należy jednak wyciągać z niego wniosku, że każdy pracownik fizycznie czyszczący klapę, wymieniający siłownik albo wykonujący test czujki musi być jednocześnie inspektorem ppoż.

Najbezpieczniejszy model dla zarządcy budynku

Z punktu widzenia zarządcy najbezpieczniej jest powierzyć kompleksową obsługę urządzeń przeciwpożarowych firmie, która zapewnia dwa poziomy kompetencji.

Poziom techniczny

Przeglądy, konserwacje i naprawy wykonują osoby przygotowane do obsługi konkretnych urządzeń.

Powinny posiadać:

• odpowiednie szkolenia,
• wymagane certyfikaty lub autoryzacje,
• znajomość DTR i instrukcji producenta,
• praktyczne doświadczenie,
• wymagane kwalifikacje branżowe,
• dostęp do urządzeń pomiarowych i diagnostycznych.

Poziom organizacyjny i nadzorczy

Całość obowiązków właściciela lub zarządcy koordynuje osoba posiadająca kwalifikacje z zakresu ochrony przeciwpożarowej odpowiednie do powierzonych czynności, na przykład inspektor ochrony przeciwpożarowej lub technik pożarnictwa.

Taka osoba może między innymi:

• zweryfikować wykaz urządzeń znajdujących się w budynku,
• ustalić wymagane terminy kontroli,
• sprawdzić zakres instrukcji bezpieczeństwa pożarowego,
• porównać ofertę serwisową z dokumentacją systemów,
• ocenić kompletność protokołów,
• dopilnować usunięcia usterek,
• nadzorować dokumentację,
• sprawdzić zgodność działania urządzeń ze scenariuszem pożarowym.

Nie oznacza to, że inspektor ppoż. musi osobiście wykonywać wszystkie prace techniczne. Nie oznacza również, że jego udział zastępuje szkolenie lub autoryzację technika.

Najważniejsze jest zapewnienie zarówno rzeczywistych kompetencji technicznych, jak i prawidłowej organizacji obowiązków zarządcy.

Czy firma musi być autoryzowanym serwisem producenta?

Nie w każdym przypadku ustawa wymaga korzystania wyłącznie z autoryzowanego serwisu.

Taki wymóg może jednak wynikać z:

• dokumentacji techniczno-ruchowej,
• instrukcji obsługi,
• instrukcji konserwacji,
• warunków gwarancji,
• projektu urządzenia przeciwpożarowego,
• umowy serwisowej,
• wymagań ubezpieczyciela,
• procedur obowiązujących w danym obiekcie.

Jeżeli producent jednoznacznie określa, że daną czynność może wykonać wyłącznie przeszkolony albo autoryzowany personel, zarządca nie powinien powierzać jej osobie, która nie spełnia tego wymagania.

W przeciwnym przypadku trudno będzie wykazać, że przegląd wykonano zgodnie z dokumentacją producenta, czego wymaga § 3 rozporządzenia.

Jak zarządca powinien weryfikować firmę serwisową?

Przed zawarciem umowy nie wystarczy sprawdzić nazwę firmy i wysokość oferty.

Warto poprosić wykonawcę o:

• wykaz osób, które będą wykonywały przegląd,
• kopie imiennych certyfikatów i zaświadczeń,
• informacje o autoryzacjach producentów,
• zakres posiadanych upoważnień,
• daty ważności dokumentów,
• wykaz obsługiwanych systemów,
• informacje o doświadczeniu przy podobnych urządzeniach,
• kwalifikacje elektryczne i pomiarowe,
• wykaz urządzeń pomiarowych,
• potwierdzenie wzorcowania mierników, jeżeli jest wymagane,
• polisę odpowiedzialności cywilnej.

Certyfikat wystawiony na firmę nie zawsze oznacza, że osoby przyjeżdżające na obiekt zostały rzeczywiście przeszkolone. Zarządca powinien sprawdzić, czy dokumenty dotyczą konkretnych pracowników i urządzeń znajdujących się w danym budynku.

Co powinien zawierać protokół z przeglądu?

Dobry protokół nie może ograniczać się do zdania: „urządzenie sprawne”.

Powinien zawierać co najmniej:

• dane budynku,
• datę wykonania prac,
• nazwę i rodzaj kontrolowanego systemu,
• producenta i typ urządzeń,
• lokalizacje lub numery poszczególnych elementów,
• podstawę wykonania przeglądu,
• wskazanie zastosowanej DTR, instrukcji i norm,
• szczegółowy zakres wykonanych czynności,
• wyniki testów i pomiarów,
• informacje o współpracy z innymi instalacjami,
• wykaz stwierdzonych usterek,
• ocenę wpływu usterek na bezpieczeństwo,
• zalecenia i terminy napraw,
• informację o elementach, których nie można było skontrolować,
• imiona i nazwiska osób wykonujących prace,
• informacje o ich kwalifikacjach,
• dane użytych urządzeń pomiarowych,
• dokumentację zdjęciową istotnych nieprawidłowości.

W przypadku systemów współpracujących ze sobą należy potwierdzić nie tylko działanie poszczególnych urządzeń, ale również realizację scenariusza pożarowego.

Przegląd pojedynczych urządzeń a test całego systemu

To jedna z najczęstszych różnic pomiędzy podstawowym serwisem a rzeczywistą oceną bezpieczeństwa budynku.

Można osobno sprawdzić:

• centralę SSP,
• wentylatory,
• klapy,
• drzwi pożarowe,
• przeciwpożarowy wyłącznik prądu,
• oświetlenie ewakuacyjne.

Każde z tych urządzeń może działać podczas indywidualnego testu. Nie daje to jednak pewności, że po wystąpieniu alarmu wszystkie elementy zadziałają we właściwej kolejności.

Dlatego w budynkach wyposażonych w rozbudowane systemy przeciwpożarowe należy okresowo przeprowadzać próbę współdziałania urządzeń zgodnie ze scenariuszem pożarowym.

Podczas takiej próby sprawdza się na przykład, czy po wykryciu pożaru:

• centrala rozpoznaje właściwą strefę,
• uruchamia się alarm,
• system przekazuje sygnał do monitoringu,
• wyłączana jest wentylacja bytowa,
• zamykają się klapy przeciwpożarowe,
• uruchamiają się wentylatory oddymiające,
• otwierają się elementy napowietrzające,
• zwalniają się drzwi objęte kontrolą dostępu,
• windy realizują właściwą procedurę,
• odłączane są odpowiednie obwody elektryczne,
• uruchamia się oświetlenie ewakuacyjne,
• system DSO nadaje właściwy komunikat.

Dopiero taki test pokazuje, czy zabezpieczenia budynku tworzą jeden działający system.

Dla systemów sygnalizacji pożaru sprawdź zakres usługi: przegląd SSP w Krakowie.

Najważniejsze wnioski dla właściciela i zarządcy

Przepisy nie ustanawiają jednego państwowego uprawnienia pozwalającego serwisować wszystkie urządzenia przeciwpożarowe.

Nie oznacza to jednak, że przegląd może wykonywać przypadkowa osoba.

Prace techniczne powinny być powierzane osobom posiadającym odpowiednie i udokumentowane kwalifikacje do konkretnego urządzenia. Mogą one wynikać między innymi ze szkolenia producenta, certyfikatu, autoryzacji, doświadczenia, wykształcenia technicznego oraz znajomości DTR i instrukcji konserwacji.

Jeżeli producent określił szczególne wymagania wobec personelu, wykonawca musi je spełniać.

Z punktu widzenia zarządcy najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wybór firmy, która zapewnia jednocześnie:

• przeszkolony i kompetentny personel techniczny,
• znajomość urządzeń różnych producentów,
• odpowiednie kwalifikacje branżowe,
• nadzór osoby posiadającej kwalifikacje z zakresu ochrony przeciwpożarowej,
• kompletne protokoły,
• kontrolę współdziałania systemów,
• wsparcie w usuwaniu usterek i prowadzeniu dokumentacji.

Wpis do książki obiektu budowlanego nie zastępuje kwalifikacji serwisanta i nie potwierdza automatycznie prawidłowości przeglądu.

W przypadku urządzeń przeciwpożarowych najważniejsza nie jest sama pieczątka na protokole. Znaczenie ma to, kto wykonał kontrolę, jakie czynności rzeczywiście przeprowadził i czy system zadziała prawidłowo wtedy, gdy od jego działania będzie zależało ludzkie życie.

Podstawa prawna

• ustawa z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, w szczególności art. 4 ust. 1, 1a, 2, 2a i 2b,
• ustawa z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane, w szczególności art. 60a pkt 5, art. 60e i art. 60f,
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, w szczególności § 2 ust. 1 pkt 9, § 3 ust. 1–4 oraz § 6 ust. 1 pkt 2,
• wyjaśnienie Komendy Głównej Państwowej Straży Pożarnej „Kto może wykonywać przegląd gaśnic?”.