Przegląd klap przeciwpożarowych – jak często, kto wykonuje i co powinien zawierać protokół?

Klapy przeciwpożarowe są jednym z tych elementów ochrony przeciwpożarowej budynku, o których zarządca często przypomina sobie dopiero przed przeglądem albo kontrolą Państwowej Straży Pożarnej. Na co dzień są niewidoczne, ponieważ znajdują się w kanałach wentylacyjnych, nad sufitami podwieszanymi, w szachtach instalacyjnych albo w obudowach, do których nie zawsze wykonano odpowiedni dostęp serwisowy.

Problem polega na tym, że podczas pożaru klapa musi zadziałać natychmiast i w sposób przewidziany w projekcie. Jeżeli się nie zamknie, ogień i dym mogą przedostać się kanałami wentylacyjnymi do kolejnej strefy pożarowej. Jeżeli natomiast zamknie się klapa, która zgodnie ze scenariuszem powinna pozostać otwarta, może zostać zakłócona praca instalacji oddymiania lub wentylacji pożarowej.

Dlatego przegląd klap przeciwpożarowych nie powinien polegać wyłącznie na przejściu po budynku, uruchomieniu kilku dostępnych siłowników i wystawieniu protokołu, że „klapy sprawne”.

Rzetelny przegląd powinien rozpocząć się od dokumentacji, następnie obejmować identyfikację i sprawdzenie każdego urządzenia, a kończyć protokołem, z którego jasno wynika, co rzeczywiście zostało sprawdzone, czego nie udało się odnaleźć i jakie usterki należy usunąć.

Jakie przepisy regulują przeglądy klap przeciwpożarowych?

Obowiązek utrzymywania klap przeciwpożarowych w sprawności wynika zarówno z przepisów dotyczących ochrony przeciwpożarowej, jak i z ogólnych obowiązków właściciela lub zarządcy wynikających z Prawa budowlanego.

Najważniejsze znaczenie mają:

• ustawa o ochronie przeciwpożarowej,
• rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów,
• ustawa Prawo budowlane,
• dokumentacja techniczno-ruchowa i instrukcje producenta klapy,
• Polska Norma, jeżeli ma zastosowanie do danego urządzenia,
• instrukcja bezpieczeństwa pożarowego budynku,
• scenariusz pożarowy i dokumentacja projektowa.

Zgodnie z art. 4 ustawy o ochronie przeciwpożarowej właściciel, zarządca lub użytkownik budynku ma obowiązek zapewnić przeglądy techniczne, konserwację i naprawy urządzeń przeciwpożarowych oraz utrzymywać je w stanie umożliwiającym ich sprawne i niezawodne działanie.

Klapy przeciwpożarowe są urządzeniami przeciwpożarowymi, mimo że są zamontowane w instalacji wentylacyjnej. Nie należy więc traktować ich wyłącznie jako kolejnego elementu wentylacji.

Jak często trzeba wykonywać przegląd klap przeciwpożarowych?

Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków urządzenia przeciwpożarowe powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnym zgodnie z:

• zasadami określonymi w Polskich Normach,
• dokumentacją techniczno-ruchową,
• instrukcją obsługi producenta.

Przeglądy wykonuje się w terminach określonych przez producenta, jednak nie rzadziej niż raz w roku.

To sformułowanie jest bardzo ważne.

Nie oznacza ono, że każdą klapę wystarczy sprawdzić raz w roku. Oznacza, że raz w roku jest najrzadszą dopuszczalną częstotliwością, o ile producent nie wymaga częstszych kontroli.

Jeżeli w dokumentacji techniczno-ruchowej producent zapisał, że klapę należy sprawdzać co sześć miesięcy, to przegląd powinien być wykonywany dwa razy w roku.

Zarządca nie powinien więc przyjmować automatycznie, że wszystkie klapy w budynku mają jeden roczny termin. Najpierw należy ustalić producenta, model urządzenia i wymagania zawarte w jego dokumentacji.

W praktyce częstsze kontrole mogą być również wskazane w przypadku klap pracujących:

• w garażach,
• w pomieszczeniach wilgotnych,
• w instalacjach narażonych na zapylenie,
• w miejscach narażonych na uszkodzenia mechaniczne,
• w instalacjach, w których wcześniej występowały awarie,
• w systemach wentylacji pożarowej i oddymiania.

Dodatkowy przegląd powinien być również wykonany po pożarze, zalaniu, większym remoncie, przebudowie instalacji wentylacyjnej lub po ingerencji w obudowę klapy.

Czy przegląd klap wynika z art. 62 Prawa budowlanego?

Prawo budowlane nakłada na właściciela i zarządcę obowiązek utrzymywania obiektu w należytym stanie technicznym i zapewnienia między innymi bezpieczeństwa pożarowego.

Trzeba jednak rozróżnić dwie kwestie.

Art. 62 Prawa budowlanego określa zakres obowiązkowych kontroli okresowych budynku, ale nie wymienia wprost przeglądu klap przeciwpożarowych jako osobnej rocznej czynności.

Bezpośredni obowiązek wykonywania przeglądów klap nie rzadziej niż raz w roku wynika z przepisów przeciwpożarowych.

Nie zmienia to faktu, że klapy są częścią zabezpieczeń technicznych budynku i powinny być uwzględnione w systemie jego utrzymania. Protokoły z ich przeglądów powinny być przechowywane razem z dokumentacją techniczną i przeciwpożarową obiektu.

Jeżeli przegląd klap jest wykonywany jako część szerszej kontroli na podstawie Prawa budowlanego, protokół powinien również pozwalać na weryfikację wykonania wcześniejszych zaleceń, opis stwierdzonych nieprawidłowości oraz wskazanie terminu ich usunięcia.

Kto może wykonywać przegląd klap przeciwpożarowych?

Zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej powinny wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.

Przepisy nie wskazują jednego konkretnego państwowego uprawnienia pod nazwą „uprawnienia do przeglądu klap przeciwpożarowych”.

Nie oznacza to jednak, że taki przegląd może wykonywać każda osoba, która na co dzień zajmuje się wentylacją albo wykonuje przeglądy gaśnic.

Osoba wykonująca przegląd powinna mieć rzeczywiste kwalifikacje, czyli:

• znać budowę i sposób działania klap,
• znać wymagania producenta,
• potrafić ocenić stan mechaniczny urządzenia,
• umieć przeprowadzić próbę zamknięcia i otwarcia,
• rozumieć działanie siłowników, wyzwalaczy i krańcówek,
• potrafić sprawdzić współpracę klapy z SSP, BMS lub centralą sterującą,
• wiedzieć, jaką funkcję klapa pełni w danym systemie.

W praktyce bardzo duże znaczenie mają szkolenia producentów, autoryzacje serwisowe i znajomość dokumentacji techniczno-ruchowej konkretnych urządzeń.

Jeżeli producent wymaga, aby określone czynności były wykonywane przez przeszkolony albo autoryzowany serwis, taki wymóg należy uwzględnić.

Sam certyfikat ze szkolenia nie zastąpi jednak wiedzy i doświadczenia. Podobnie sama wiedza z zakresu wentylacji nie oznacza automatycznie przygotowania do kontroli urządzeń przeciwpożarowych.

Czy firma wentylacyjna może wykonywać przeglądy klap?

Może, jeżeli posiada pracowników mających odpowiednią wiedzę, doświadczenie i kwalifikacje dotyczące urządzeń przeciwpożarowych.

Klapa znajduje się w instalacji wentylacyjnej, ale jej podstawową funkcją jest zabezpieczenie przeciwpożarowe. Nie wystarczy więc sprawdzić, czy kanał jest drożny i czy siłownik reaguje na podanie napięcia.

Trzeba ocenić całe urządzenie, sposób jego montażu, działanie mechanizmu, stan przegrody, sygnały krańcowe i współpracę z pozostałymi systemami budynku.

Często spotykamy się z sytuacją, w której firma od wentylacji zakłada, że klapy sprawdza firma przeciwpożarowa, a firma przeciwpożarowa uważa, że jest to element instalacji wentylacyjnej.

W efekcie klapy są wpisane do kilku ofert, ale żadna z firm nie wykonuje pełnego zakresu kontroli.

Dlatego już na etapie zlecenia należy jasno określić, kto odpowiada za:

• kontrolę mechaniczną klap,
• sprawdzenie siłowników,
• sprawdzenie zasilania i przewodów,
• kontrolę sygnałów krańcowych,
• testy z SSP,
• testy automatyki,
• sprawdzenie scenariusza pożarowego.

Od czego należy rozpocząć przegląd?

Przegląd powinien rozpocząć się od zapoznania z dokumentacją budynku.

Przed rozpoczęciem prac wykonawca powinien otrzymać w szczególności:

• projekt instalacji wentylacyjnej,
• projekt wykonawczy lub powykonawczy,
• dokumentację ochrony przeciwpożarowej,
• scenariusz pożarowy,
• instrukcję bezpieczeństwa pożarowego,
• zestawienie klap przeciwpożarowych,
• dokumentacje techniczno-ruchowe urządzeń,
• poprzednie protokoły,
• dokumentację wykonanych napraw i zmian.

Na podstawie tych dokumentów należy ustalić:

• ile klap powinno znajdować się w budynku,
• gdzie powinny być zamontowane,
• jakie mają oznaczenia,
• jakie mają funkcje,
• w jakiej pozycji powinny znajdować się podczas normalnej pracy,
• jak powinny zadziałać po sygnale pożarowym.

Dopiero później należy przejść do sprawdzenia stanu rzeczywistego.

Co zrobić, jeżeli nie ma dokumentacji?

Brak dokumentacji jest częstym problemem, szczególnie w starszych budynkach albo w obiektach, które były wielokrotnie przebudowywane.

Nie oznacza to jednak, że można sprawdzić tylko te klapy, które akurat udało się zauważyć.

W pierwszej kolejności należy zinwentaryzować wszystkie widoczne i dostępne urządzenia. Każdej klapie warto nadać indywidualny numer i zaznaczyć ją na rzucie budynku.

Jeżeli nie ma projektu wykonawczego, należy przeanalizować:

• operat lub ekspertyzę przeciwpożarową,
• scenariusz pożarowy,
• instrukcję bezpieczeństwa pożarowego,
• rzuty stref pożarowych,
• przebieg kanałów wentylacyjnych,
• miejsca przejścia kanałów przez przegrody oddzielenia przeciwpożarowego.

To właśnie w miejscach przejścia instalacji przez ściany i stropy stanowiące oddzielenia przeciwpożarowe należy w pierwszej kolejności szukać klap.

Nie zawsze będzie możliwe odnalezienie wszystkich urządzeń bez wykonania odkrywek, demontażu sufitu lub użycia kamery inspekcyjnej. Ważne jest jednak, aby dołożyć wszelkich możliwych starań.

W końcu nie chodzi wyłącznie o kompletność protokołu, ale o faktyczny poziom ochrony przeciwpożarowej budynku.

Jeżeli nie udało się odnaleźć klapy pokazanej na projekcie albo nie było możliwości uzyskania dostępu, należy to jasno zapisać w protokole.

Nie można uznać za sprawną klapy, której nie odnaleziono lub nie sprawdzono.

Co powinien obejmować przegląd klapy przeciwpożarowej?

Dokładny zakres kontroli powinien wynikać z dokumentacji producenta. Nie każda klapa ma taką samą budowę i sposób działania.

Standardowo należy jednak sprawdzić co najmniej następujące elementy.

Identyfikacja klapy

Należy ustalić:

• producenta,
• model,
• numer seryjny,
• wymiary,
• rodzaj napędu,
• rodzaj wyzwalacza,
• klasę odporności ogniowej,
• lokalizację urządzenia.

Jeżeli tabliczka znamionowa jest niewidoczna albo została uszkodzona, powinno to zostać opisane.

Bez znajomości modelu urządzenia trudno potwierdzić, że przegląd wykonano zgodnie z właściwą instrukcją.

Dostęp serwisowy

Należy sprawdzić, czy istnieje możliwość dostępu do:

• napędu,
• mechanizmu klapy,
• przegrody odcinającej,
• wyzwalacza,
• krańcówek,
• tabliczki znamionowej.

Częstym problemem jest zabudowanie klapy sufitem bez wykonania odpowiedniej rewizji.

W takim przypadku serwisant widzi jedynie siłownik albo fragment obudowy, ale nie ma możliwości sprawdzenia całego urządzenia.

Stan mechaniczny

Podczas oględzin należy ocenić:

• stan obudowy,
• stan przegrody odcinającej,
• korozję,
• zabrudzenia,
• uszkodzenia mechaniczne,
• stan uszczelek,
• obecność elementów blokujących ruch klapy,
• sposób zamocowania,
• widoczne uszkodzenia połączenia z przegrodą.

Klapa może mieć sprawny siłownik, ale mimo tego nie zamknąć się z powodu zabrudzenia, deformacji lub mechanicznego zablokowania przegrody.

Napęd i mechanizm wyzwalający

W zależności od rodzaju urządzenia należy sprawdzić:

• siłownik elektryczny,
• mechanizm sprężynowy,
• wyzwalacz termiczny,
• wyzwalacz termoelektryczny,
• mechanizm ręczny,
• zasilanie,
• przewody sterujące,
• sygnały krańcowe,
• wskaźnik położenia klapy.

Próba działania

Klapa powinna zostać rzeczywiście uruchomiona.

Należy sprawdzić:

• czy zamyka się do końca,
• czy ruch przegrody odbywa się bez zacięć,
• czy osiąga wymagane położenie,
• czy sygnał krańcowy potwierdza właściwą pozycję,
• czy można ją ponownie otworzyć,
• czy po zaniku zasilania zachowuje się zgodnie z projektem,
• czy reaguje na właściwy sygnał sterujący.

Nie można uznać za pełny przegląd sytuacji, w której serwisant jedynie patrzy na klapę i potwierdza, że wygląda na sprawną.

Współpraca z SSP i automatyką

Jeżeli klapy są podłączone do systemu sygnalizacji pożarowej, BMS albo osobnej centrali sterującej, należy również sprawdzić działanie całego układu.

W zależności od projektu może to obejmować:

• podanie sygnału alarmowego,
• zamknięcie określonych klap,
• otwarcie innych klap,
• wyłączenie wentylacji bytowej,
• uruchomienie wentylacji pożarowej,
• potwierdzenie położenia klap,
• sygnalizację błędu,
• kontrolę reakcji wentylatorów.

Lokalna próba siłownika nie zawsze potwierdza, że klapa zadziała podczas pożaru.

Może się okazać, że mechanicznie klapa działa poprawnie, ale nie otrzymuje sygnału z centrali albo nie przekazuje potwierdzenia zamknięcia.

Co powinien zawierać protokół?

Protokół musi pozwalać zweryfikować, co rzeczywiście zostało wykonane.

Nie powinien ograniczać się do wpisu:

„Wykonano przegląd klap przeciwpożarowych. Stan techniczny dobry”.

Taki dokument niewiele mówi zarządcy i nie pozwala ustalić, które klapy zostały sprawdzone.

Dobry protokół powinien zawierać:

• nazwę i adres obiektu,
• datę przeglądu,
• dane właściciela lub zarządcy,
• dane wykonawcy,
• imiona i nazwiska osób wykonujących przegląd,
• informacje o ich kwalifikacjach,
• podstawę prawną,
• wykaz dokumentacji wykorzystanej podczas kontroli,
• zakres wykonanych czynności,
• indywidualny wykaz sprawdzonych klap,
• opis nieprawidłowości,
• zalecenia,
• terminy usunięcia usterek,
• informację o sprawdzeniu zaleceń z poprzedniego protokołu.

Każda klapa powinna mieć osobną pozycję

W protokole każda klapa powinna być opisana oddzielnie.

Najlepiej, aby tabela zawierała:

• numer klapy,
• lokalizację,
• kondygnację,
• numer pomieszczenia,
• producenta,
• model,
• numer seryjny,
• wymiary,
• typ napędu,
• wynik oględzin,
• wynik próby zamknięcia,
• wynik próby otwarcia,
• wynik sprawdzenia krańcówek,
• wynik testu z SSP,
• stwierdzone usterki,
• końcową ocenę.

Numer widoczny w protokole powinien odpowiadać oznaczeniu na klapie oraz na rzucie budynku.

Dzięki temu przy kolejnym przeglądzie można sprawdzić dokładnie to samo urządzenie i zweryfikować, czy wcześniejsze usterki zostały usunięte.

Klapy niedostępne i nieodnalezione

Protokół powinien osobno wskazywać urządzenia:

• niedostępne,
• zabudowane,
• nieodnalezione,
• ujęte w dokumentacji, ale niewystępujące w ustalonej lokalizacji,
• pozbawione oznaczeń,
• niesprawdzone z innych przyczyn.

Nie należy wpisywać ich do grupy urządzeń sprawnych.

Jeżeli klapa jest zabudowana bez rewizji, zaleceniem powinno być wykonanie dostępu serwisowego.

Jeżeli urządzenie jest pokazane na projekcie, ale nie zostało odnalezione, należy zalecić dalszą inwentaryzację, wykonanie odkrywki albo weryfikację przez projektanta ochrony przeciwpożarowej.

Dokumentacja zdjęciowa i rzuty

Do protokołu warto dołączyć:

• zdjęcia usterek,
• zdjęcia tabliczek znamionowych,
• zdjęcia urządzeń niedostępnych,
• rzuty kondygnacji z naniesionymi klapami,
• wykaz numerów urządzeń,
• raport z testów systemowych,
• wydruk zdarzeń z centrali,
• zestawienie wcześniejszych zaleceń.

W przypadku większego budynku sam protokół bez planu rozmieszczenia urządzeń jest często mało użyteczny.

Po kilku latach nikt nie pamięta, czy „klapa numer 17” znajduje się w garażu, szachcie instalacyjnym czy nad sufitem w lokalu usługowym.

Sprawdzenie wcześniejszych zaleceń

Jednym z najważniejszych elementów kolejnego przeglądu powinno być sprawdzenie zaleceń z poprzedniego protokołu.

Z doświadczenia wynika, że często te same usterki są przepisywane przez kilka kolejnych lat.

Dotyczy to między innymi:

• braku dostępu serwisowego,
• niesprawnych siłowników,
• braku sygnału krańcowego,
• uszkodzonych przewodów,
• zabrudzenia klap,
• braku oznaczeń,
• niezgodności między dokumentacją a stanem rzeczywistym.

Protokół powinien jasno wskazywać, które wcześniejsze zalecenia wykonano, które pozostały niezrealizowane i czy ich brak wpływa na bezpieczeństwo pożarowe budynku.

Samo coroczne wystawianie kolejnego protokołu nie poprawia bezpieczeństwa, jeżeli zarządca nie usuwa wskazanych usterek.

Najczęstsze błędy podczas przeglądów klap

Do najczęściej spotykanych błędów należą:

• sprawdzanie tylko łatwo dostępnych klap,
• brak analizy dokumentacji,
• brak inwentaryzacji urządzeń,
• brak numeracji,
• brak rzeczywistej próby działania,
• sprawdzenie tylko siłownika bez kontroli przegrody,
• brak testu sygnału z SSP,
• brak kontroli sygnałów krańcowych,
• uznawanie za sprawne klap niedostępnych,
• brak odniesienia do zaleceń z poprzednich lat,
• brak DTR właściwej dla danego modelu,
• zlecanie przeglądu osobom bez odpowiedniego doświadczenia.

Częstym błędem jest również wrzucenie przeglądu klap do ogólnej usługi pod nazwą „przegląd wentylacji” bez określenia szczegółowego zakresu.

Klapy mogą wtedy zostać jedynie obejrzane przy okazji kontroli instalacji, bez pełnego testu ich funkcji przeciwpożarowej.

Jak prawidłowo zlecić przegląd?

Przed wyborem wykonawcy warto zapytać, czy oferta obejmuje:

• analizę dokumentacji,
• inwentaryzację urządzeń,
• indywidualną kontrolę każdej klapy,
• sprawdzenie mechaniczne,
• próbę zamknięcia i otwarcia,
• sprawdzenie krańcówek,
• testy z SSP,
• sprawdzenie współpracy z wentylatorami,
• oznaczenie urządzeń,
• aktualizację rzutów,
• dokumentację zdjęciową,
• sprawdzenie wcześniejszych zaleceń.

Warto również ustalić, czy cena obejmuje wszystkie klapy, czy tylko urządzenia znajdujące się na dostarczonym wykazie.

Jeżeli budynek nie posiada aktualnej inwentaryzacji, zakres prac i wycena powinny uwzględniać czas potrzebny na odnalezienie urządzeń.

Umów przegląd klap przeciwpożarowych w Krakowie wraz z kontrolą działania i dokumentacją.

Podsumowanie

Klapy przeciwpożarowe należy sprawdzać zgodnie z wymaganiami producenta, nie rzadziej niż raz w roku.

Jeżeli producent wymaga częstszej kontroli, przegląd powinien być wykonywany z taką częstotliwością.

Kontrolę powinny wykonywać osoby posiadające rzeczywistą wiedzę i kwalifikacje dotyczące urządzeń przeciwpożarowych, a nie wyłącznie doświadczenie w zwykłych instalacjach wentylacyjnych.

Przed rozpoczęciem przeglądu należy zapoznać się z dokumentacją i zlokalizować wszystkie klapy. Jeżeli dokumentacji nie ma, trzeba wykonać inwentaryzację i na podstawie dokumentacji przeciwpożarowej oraz przebiegu stref pożarowych spróbować odnaleźć urządzenia ukryte.

Nie zawsze będzie to możliwe bez wykonania odkrywek. Ważne jest jednak, aby dołożyć wszelkich starań i jasno opisać w protokole wszystkie ograniczenia.

Rzetelny protokół powinien pozwalać na identyfikację każdej klapy, ocenę jej działania, sprawdzenie współpracy z automatyką oraz weryfikację wykonania zaleceń z poprzednich lat.

Klapa przeciwpożarowa jest urządzeniem, które może przez wiele lat nie być potrzebne. Kiedy jednak rzeczywiście dojdzie do pożaru, nie będzie już czasu na jej naprawę, czyszczenie, odnalezienie albo wykonanie brakującego dostępu serwisowego.

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane.
• Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2025 r. poz. 188.
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, tekst jednolity ogłoszony w Dz.U. z 2023 r. poz. 822.
• Dokumentacje techniczno-ruchowe i instrukcje producentów klap przeciwpożarowych.
• Instrukcja bezpieczeństwa pożarowego oraz scenariusz pożarowy budynku.